CIEKAWOSTKI GENEALOGICZNE

Akt rozwodowy zapisany w księdze małżeństw parafii Rutki z 1820roku

oraz wyrok rozprawy rozwodowej

Pod koniec XVI wieku kościół katolicki ze względu na własne potrzeby nałożył obowiązek prowadzenia ksiąg metrykalnych. Osobna rejestracja świecka pojawiła się od końca XVIII wieku. Początkowo proboszczowie parafii stawali się urzędnikami stanu cywilnego, zatem w księgach musieli odnotowywać wyroki rozwodowe sądów cywilnych. Warto przy tym pamiętać, że prawo kanoniczne nie stosuje pojęcia „rozwód”, a używa nazwę „stwierdzenie nieważności małżeństwa”. Poniżej przedstawiam przepisaną treść aktu rozwodowego oraz znaleziony w allegatach wyrok rozprawy rozwodowej. Przy czym pragnę podkreślić, że w tym przypadku nieważne są imiona i nazwiska osób, których dotyczą te akta, lecz piękna XIX-wieczna polszczyzna i realia przeszłości.

Jeżeli Państwo również natrafili na ciekawostkę genealogiczną to serdecznie zachęcamy do podzielenia się nią na naszej stronie.

Anna Zarzecka

Akta Rozwodowy Nr 1

Pęzy Lipno i Bacze Mokre Parafii Puchalskiey

         Roku Tysiącznego Ośmsetnego Dwudziestego Dnia Dzisiątego Miesiąca Maja, o Godzinie Trzeciey po Południu. Przed Nami Xiędzem M.G. Proboszczem Rutkowskiem sprawuiącym Obowiązki Urzędnika Stanu Cywilnego Gminy Rutkowskiey w Powiecie Łomżyńskiem Obwodzie także Łomżyńskim Woiewodztwie Augustowskiem – stawiła się Wielmożna A. z D. G., lat trzydzieści Sześć licząca, w Wsi Pęzy Lipno Gminy tuteyszey w Domu swych Rodzicow mieszkaiąca, rozwodząca się Powodka i Oświadczyła Nam, iż uskuteczniaiąc przystąpienie do rozwiązania Małżeństwa, które nastąpiło pomiędzy Nią i Wielmożnym B.G. lat Sześćdziesiąt Cztery maiącym, „Dziedzicem na Baczach mokrych Parafii Puchalskiey wPowiecie Łomżyńskim w dniu Jedenastym Miesiąca Marca Roku bieżącego przez Wyrok Trybynału pierwszey Instancyi Woiewodztwa Augustowskiego, w Mieście Łomży zasiadaiącego, wyrzeczony tymże Wyrokiem iest upoważniona do żądania, aby Rozwod przed Nas wyżey wyrażonego Urzędnika Stanu Cywilnego był ogłoszony.

         Widziawszy zatym Wyciąg rzeczonego Wyroku u Nas złożonego, wraz zKopią w formie przyzwoitey Dokumentu wręczenia, które uskutecznionym zostało przez Urodzonego J.I. Woźnego, do Wielmożnego B.G. wdniu Dwudziestym Czwarym Miesiąca zeszłego Roku bieżącego. Widziawszy oraz Zapozew do Niego wydany, aby się stawił w dniu dzisieyszym o Godzinie Dziesiątey Rano w Domu Naszym Gminnym do wysłuchania ogłoszenia Rozwodu, między Nim, i rzeczoną Wielmożną A. z D. G. dotąd Małżonką swoią – który to Zapozew wręczony mu był także w Dniu dwudziestym Osmym kwietnia Roku tegoż przez tegoż zwyż wymienionego Woźnego i gdy wskutek tego wszystkiego strony obydwie w dniu dzisieyszym o godzinie iak na początku ninieyszego Aktu iest wyrażono, stawiły się Appellacya zaś od rzeczonego Wyroku nie nastąpiła i Owszem przez obydwie Strony poszczegolnie iest Oswiadczono, iż tey pod żadnym pozorem czynić nie będą. My zatym Urzędnik Stanu Cywilnego przychylaiąc się do poniesionego żadania Wielmożney A. z D. G. Powodki, Oświadczamy w Imieniu Prawa, iż Małżeństwo, w którym zostawała, też Wielmożna A. G. i Wielmożny B.G. Dziedzic na Baczach Mokrych Parafii Puchalskiey, wskutek Rozwodu utwierdzonego przez wspomniony Wyrok iest rozwiązane.

         Czego ninieyszy Akt spisaliśmy w przytomności Urodzonego F.K., lat Trzydzieści Sześć maiącego Dziedzica na Wsi Kossaki Ostatki Parafii tuteyszey, tu w Rutkach w Obowiązkach Nadleśniczego zamieszkałego pierwszego Swiadka i Urodzonego R.J. lat dwadzieścia ieden maiącego, tu także w Obowiązkach Expedytora [nieczytelne] Zamieszkałego drugiego Swiadka. Narescie Akt ten przeczytanym został przez Nas i Stawiaiących, iako tez i Stawiaiących Swiadków podpisany.

Do Aktu Rozwodowego

Interes ubogi

Na żądanie Wmy A. z D.G. mieszkaiącey w Pęsach wPowiecie Łomżynskim w Gminie Męzeńskiey – Ja J.J. Wozny Trybunału Cywilnego Woiewadztwa Augustowskiego w Łomży mieszkaiący przez Kommissyę Rządowo [nieczytelne] Urzad nominowany dnia Roku tego 1817 roku

Zapoznałem W B.G. Dziedzica na Baczach mokrych y wtychże Baczach mieszkaiącego w Powiecie Łomżyńskim, aby przed Urzędnikami Stanu Cywilnego Gminy Rutkowskiey w Powiecie Łomżyńskiey połozoney stawałna dniu 2 mca Maja 1820 roku na Godzine 10 zrana do ogłoszenia Rozwodu który wyrokiem Trybunału woiewodztwa augustowskiego dnia 11 matca 1820 roku między powodką A. z D.G. rozwodzącą się a Jey męzem B.G. [nieczytelne] Wyrzeczony został.

Ex Offici

Alexander

Cesarz Wszech Rossyi

Krol Polski etc. etc

         Czyniemy wiadomo, iż

         Trybunał 1ey Instancyi Woiewodztwa Augustowskiego w Krolestwie Polskim wydał wyrok następny

Działo się w Łomży na publicznem posiedzeniu Trybunału 1ey Instancyi Woiewodztwa Augustowskiego dnia Jedenastego Marca Tysiąc Osmset dwudziestego Roku.

Między A. z D. G., B.G. żoną rozwodzącą się, mieszkaiącą w Pęzach Lipno, parafii Rutkowskiey, powiecie Łomżyńskim Wttwie Augustowskim przy Assystencyi P.C. patrona Trybunału stawaiącą osobiście powodką

a

B.G. Dziedzicem na Baczach mokrych parafii puchalskiey, powiecie Łomżyńskim pozwanym osobiście stawaiącym, przy Assystencyi F.P. Patrona Trybunału.

Powodka przyiąwszy związki Małżeńskie z pozwanym przeszło iuż lat 18. nieustannie doznawała przykrości i umartwienia, aż do ustąpienia z Jego domu, które nastąpiło w dniu 20. Listopada roku zeszłego.

W czasie pożycia Małżeńskiego nie można było Jey doznawać zadnego uszczęsliwienia, albowiem dzień na dzień nieustanne zgryzoty, smutek i płacz znosić musiała, gdyż nieustannie mąż powodkę przesladował, wymawiał słowy doymuiące iey honor i sławę, tak dalece iż powodka zamiast przyjaciela pozyskała męża okrucieństwami nadchnionego, wzgardzał oną w domu i publicznie wymyslał słowy których wstydliwe usta wyrazić nie zdołaią, mówił nieraz niegodziwo kobieto, wyklinał ią z pokolenia i temi słowy które złość podyktować mogła, w passią wpadłszy potrącał, popychał, a każdodziennie z domu wyganiał, aby ustąpiła, i z pozwanym nie mieszkała. Procz tych czynów wpadłszy raz w Cholerę, nieraz porywał się do odebrania zdrowia, a w tey zostaiąc passyi na przemian znowu sam na swoie życie nastawał, i dla tego zawsze strachu i boiazni po tylekrotnie razy powodka zostawła, aby iako nie wstrzymany w passyi nie odebrał życie pierwey powodce, a potem sobie. Tak smutna pozycya przynaymniey ciągle przez Lat 8. aż do 20. Listopada 1818 roku była iedyną Męczarnią powodce, bo ani Miłość Małżeńska, ani perswazya przyiacielska niesprostowały męża do zaniedbania dzikiego tyranizmu, który niemiał Litości bynaymniey na to że powodka częstokroś niedostatek znosić musiała.

Wszystkie czyny są tak pewne i prawdziwe, iż one nawet żadnego Instruowania nie potrzebuią szczegulnie, że nazywał powodką Szelmą Niegodziwą. Ato że potrącał popychał – Że w Melancholią i Cholerę wpadał, i zagrażał niebezpieczeństwa życia. Te wszystkie czyny są tyle kwalifikuiącemu się do prawa w Artykule 231. 232. Kodexu Cywilnego, iż rozwod może bydź wyrzeczonym. A ponieważ powodka czuie Niedolę Męża swoiego, który choć tyle przykrościami utrapił powodkę, iednakże kosztow prawnych sądzenia na nim żąda.

Pozwany staiąc osobiscie w Assystencyi Doradcy na powyższe wnioskki powodki żony odpowiedział.

Nie iest podobieństwem, ażeby w pożyciu Małżeńskim same tylko dogodności podług upodobania spływały na Małżonkę wszakże przyimuiąc ten związek poswięca się razem i znoszenie ciężarów wspolnych, a razem i cierpienia z okoliczności nie odpowiadaiących zdarzać się zwykle mogąc ktozby nieżyczył sobie ażeby wstałych pomyslnościach i uszczęsliwienia zostawał i dzielił one w pożyciu Małżeńskim. Jeżeli zatem prawo a Artykule 212. Kodexu Cywilnego obowiązuie Małżeństwo do winnych sobie nawzaiem wierności wsparcia i pomocy, obowiązuie zatym i do wszystkich znoszenia dobrych lub złych powodzeń. Gdyby zatem zwrociła powodka na to uwagę nie zdawałyby iey się żadne przykrości ciężarem, które nie ze złego nałogu lub nieprzywiązania, albo li też iakowey zemsty zdarzyć się mogły, lecz tylko iedynie z niepomyslności powodzeń, iakie teraz są powszechnemi, te to cięzary, ktoremi Małżonek częstokroć sam obarczony bywa, przywodzą nieraz do niecierpliwości, gdy nie iest w stanie, nie ograniczonym chęciom Małzonki wymagaiącym nad stan wygodnego pożycia i ubioru odpowiedzieć, a z tąd zdarzyć się mogło że i powodka naraziła się na nieiaką nieprzyiemność, a to w czasie tym, gdy pozwany Mąż rożnemi okolicznościami dociskany, słabością wieku i upadkiem Maiątku, a szczegulniey pozarem ognia dotkniętym został, a wszystkie z tąd krążąc okoliczności przywodzili częstrokroć do zmiany humoru, a czasem i do nieiakiey dla wspolnie znosić winney Małzonki do wypowiedzenia nieprzyiemności, co iedynie zrodziło nieukontentowanie powodki pożycia dalszego w Małżeństwie, i zerwania związków tychże. Uważaiąc tedy pozwany tym większe niepodobieństwo znoszenia przez powodkę tychże niepomyślności w dalszem pożyciu nie iest w stanie zaprzeczania podanych przez powodkę do rozwodu faktow. Lecz że to nie winie swoiey, ale zniewalaiącym do tego nieszczęściom, iakemi iest docisniony, przypisuie, a skutkiem powyższego przyznania faktów nie iest potrzebną Inkwizycya Oswiadcza zarazem iż jako kosztów processowych, tak też żadnych alimentów nie iest w stanie znoszenia i spodziewa się po troskliwości rozwodzącey się Małżonki pomniąc na własne iego w utrzymaniu życia potrzeby, iż dociskać go w tym nie będzie, i iedynie zaymie się czułością wychowania i Edukacyą corki która przy niey zostaie.

Po wysłuchaniu wniosków stron zważywszy, że pozwany G. do protokołu w dniu dzisiejszym w mieysce nakazaney Inkwizycyi sporządzonego przyznał, że

  1. Powodkę nieiako żonę, lecz jako służebnicę traktował, spotykaiąc ią zawsze z wzgardą.
  2. Że łaiał kurwą, szelmą i innemi rownie obelżywemi słowy.
  3. Że po kilkakroć razy wypędzał ią zdomu.

Zważyszwy że przyznane czyny iako cięzkie obelgi znamionuiące, w mysl przepisu Artykułu 231. Kodexu Prawa Cywilnego stanowią przyczynę do Rozwodu, a przyznanie onych Sądowe podług Artykułu 1356. tegoż Prawa zupełny przynosi dowod:

         Z tych zatem względów

Trybunał 1ey Instancyi Woiewodztwa Augustowskiego:

Na skargę A. z D.G. Rozwodu na przeciw iey mężowie B.G. dopuszcza, i Małżeństwo między temi osobami dotąd trwaiące za rozwiązane uznaie, i powodkę do udania się przed Urzędnika Stanu Cywilnego Gminy Rutkowskiey po ogłoszenie tego wyroku upoważnia, oraz pozwanego na ponoszenie kosztów prawnych wskazuie, z których Stempel do Wpisu zarezerwowany na Złotych dwadzieścia postanawia Zasądowe zaś Wydatki iako nielikwidowane postanowione na teraz nie zostały.

         Mocą ninieyszego Wyroku.

Podpisany

Zalecamy i Rozkazuiemy Wszem Woźnym i Komornikom w czem do którego należeć będzie wykonanie ninieyszego Wyroku, Naszym Prokuratorom Generalnym i Prokuratorom przy Trybunałach 1ey Instancyi aby tego dopilnowali Wszystkim Kommendantom i Urzędnikom siły zbroyney aby dodali pomocy gdy o to prawnie wezwani zostaną. Dla wiary publiczney Wyrok ninieyszy w formie Urzędowey przy zwykłym podpisie Prezesa i Pisarza Trybunału oraz przy wyciśnięciu pieczęci Sądowey wydanym został stronie Powodowey.

Kategorie: Ciekawostki

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Zmień rozmiar