Opracował: dr Emil Kalinowski

Alfabet określeń różnych pospolitych rzemieślników,
jeżeli kiedy [będą] potrzebne do ksiąg metrykalnych
[1]

A

Aptekarz – Apotecarius

B

Balwierz – Balneator [ = fryzjer, golibroda, jednocześnie zajmujący się felczerstwem][2]

Bednarz –  Doliarius [ = rzemieślnik produkujący beczki]

Białoskornik – Albocoriarius [ = garbarz zajmujący się wyrobem cienkich i delikatnych skór, głównie przeznaczonych na odzież]

Blachnierz – Bractearius [ = blacharz]

Brukarz – Laminarius

Blecharz, Pracz – Fullo

C

Cerulik – Chirurgus [ = cyrulik, felczer, takżeL balwierz – dawniej osoba wykonująca drobne zabiegi medyczne, np. wyrywanie zębów i zszywanie ran, jak również kosmetyczno-higieniczne – mycie włosów, golenie bród itd.]

Ciesla – Faber  Lignarius [ = rzemieślnik pracujący w drewnie, np. stolarz]

Cechmistrz – Contubernij Praefectus [ = mistrz cechu, łac. contubernium, korporacji zawodowej miejskich rzemieślników, sięgającej korzeniami czasów średniowiecza]

D

Drukarz – Typographus

Dranicarz – Scandularius [ = rzemieślnik pokrywający dachy dranicami; por. szkudlarz, gonciarz]

            E, F

Farbierz – Tinctor [ = rzemieślnik trudniący się farbowaniem tkanin, odzieży itp.]

Forman – Vector [ = furman, woźnica, przewoźnik korzystający z zaprzęgu konnego]

G

Garbarz – Coriarius

Grabarz, kopacz – Foditor vel Fossor [ = istnieli także specjalni „kopacze morowi”, zatrudniani podczas szalejących w dawnych czasach w miastach epidemii]

Gar[n]carz – Figulus

Gajowy – Nemoralis [ = opiekun lasów dworskich lub w majątkach królewskich, kościelnych]

Grzebi[e]niarz – Pectiscen [ = rzemieślnik wyrabiający i handlujący grzebieniami]

Gracz – Lusor [ = tu: komediant, aktor w widowiskach teatralnych i operetkowych]

H

Hawtarz – Acupictor [ = hafciarz, człowiek trudniący się haftem]

I

Iglarz – Acicularius [ = rzemieślnik wyrabiający igły i nimi handlujący]

Introligator – Introligator [ = rzemieślnik oprawiający książki, rękopisy, ryciny, miniatury itd., często pomocnik drukarza]

K

Ka[r]czmarz – Caupo

Kamieniarz – Lapicida [ = rzemieślnik zajmujący się obróbką kamienia, także artystyczną]

Konwisarz – Stannifusor [ = rzemieślnik odlewający z cyny i miedzi głównie naczynia domowe, zwłaszcza konwie, rzadziej większe wyroby ze spiżu]

Kotlarz – Faber Aerarius [ = rzemieślnik, kowal wyrabiający kotły]

Kopersztycharz – Sculptor [ = rytownik wykonujący miedzioryty – kopersztychy]

Konował – Equarius Medicus [ = weterynarz specjalizujący się w opiece nad końmi]

Komieniarz – Caminarius [ = kominiarz]

Kołodziey – Plaustrarius [ = rzemieślnik wyrabiający koła do pojazdów]

Kusmierz – Pellio [ = kuśnierz, rzemieślnik wyrabiający i szyjący futra]

Kowal – Ferri Faber

Krawiec – Sartor

Kramarz – Nundinator vel Tabernarius [ = kupiec, przekupień, sprzedawca]

Kucharz – Cocus

L

Ludwisarz – Aeris Fusor [ = rzemieślnik odlewający przedmioty z metali, np. działa, dzwony; podtypem ludwisarza był konwisarz]

M

Malarz – Pictor

Miecznik – Ensifaber [ = kowal wyrabiający broń sieczną, m.in. miecze]

Młynarz – Mollitor

Mularz – Cementarius, Murarius [ = murarz]

Miechownik – Saccarius [ = rzemieślnik wyrabiający miechy, wory, torby itp.; także: kaletnik, wyrabiający torby skórzane]

Mydlarz – Smegmarius [ = rzemieślnik wyrabiający mydło]

Mielcarz – Braxator [ = pracownik browaru, wyrabiający słód na piwo w tzw. mielcuchu]

N

Nozownik – Faber Cultrarius [ = osoba trudniąca się wyrobem noży]

O

Ogrodowy – Hortulanus [ = ogrodnik, osoba doglądająca czyjegoś ogrodu]

Oleinik – Olivarius, Oleator [ = osoba wyrabiająca olej, przekupień oleju; olejarz]

Orgarmistrz – Organorum Artifex [ = rzemieślnik zajmujący się produkcją i konserwacją instrumentów muzycznych – organów, zwłaszcza kościelnych]

P

Papiernik – Papyrarius

Piekarz – Pistor

Piernikarz – Pistor dulciarius

Płociennik – Linteo vel Textor [ = rzemieślnik wyrabiający płótno]

Postrzygacz – Panni Tonsor [ = rzemieślnik zajmujący się postrzyganiem sukna]

Pielarz – Ligniserrarius vel Asserarius [ = pilarz, rzemieślnik wykonujący piły]

R

Rzeznik – Lanio

Rymarz – Loriarius [ = rzemieślnik wykonujący siodła, uprząż i pasy ze skóry; zob. niżej: siodlarz]

S

Siodlarz – Ephippiarius

Snycerz – Statuarius [ = rzemieślnik zajmujący się obróbką drewna, także artystyczną]

Slosarz – Faber Serarius [ = rzemieślnik wyrabiający zamki, klucze, okucia do drzwi i okien, drobne części maszyn, itp.]

Szklarz – Vitriarius [ = rzemieślnik wstawiający szyby, zajmujący się wyrobem szklanych przedmiotów itp.]

Skrzypek ka[r]czemny na zywotkach – Utricurarius [ = muzyk przygrywający gościom karczem na skrzypcach, umocowanych na specjalnych ścisłych kaftanikach czy stanikach, zwanych na Śląsku cieszyńskim żywotkami]

Sukiennik – Pannifex

Strycharz – Laterarius  [ = rzemieślnik wyrabiający cegły]

Stolarz – Artarius

Szkudlarz – Scandularius [ = rzemieślnik pokrywający dachy gontami, gonciarz; por. dranicarz]

Szlifierz – Acrifaber [ = rzemieślnik zajmujący się ostrzeniem noży, pilników itp.]

Sitarz – Cribrarius [ = rzemieślnik wyrabiający przetaki i sita oraz handlujący nimi]

Szmuklerz – Sericarius [ = rzemieślnik specjalizujący się w wyrobach pasmanteryjnych,  tj. tasiemek, sznurków, lamówek, wstążek itp., służących do obszywania ubrań i mebli; pasamonik]

Szewc – Sutor;  [Szewc-]partacz: Veterimentarius

T

Tabacznik – Tabacarius [ = kupiec handlujący tabaką]

Ten co świece robi – Ceroplasta

Ten co skrzypce robi – Fidifex

Toczek – Tornarius [ = rzemieślnik zajmujący się obróbką metali i drewna na tokarce; tokarz]

 

W

Włodarz – Villicus [ = dawniej: ekonom, zarządca, przełożony robotników w dobrach ziemskich]

Z

Zegarmistrz – Horologiarius

Złotnik – Aurifaber

 

[1] Właściwie: Alfabet określeń różnych pospolitych rzemieślników, jeżeli kiedy [będą] potrzebne do ksiąg metrykalnych ZEBRANY Z [DZIEŁA] PIOTRA D… – oryg. łac. ALPHABETUM NOMINUM APELLATIVORUM ARTIFICUM VARIORUM QUANDOQUE NECESSARIORUM AD LIBROS METRICES EX PETRO D[…]PODIO  COLLIG[ATUM]. Nazwiska cytowanego w tytule autora nie udało się odczytać.

[2] Objaśnienia opracowano głównie na podstawie wersji elektronicznych słowników języka polskiego PWN, „Słownika Łacińsko-Polskiego” Józefa Sondla i innych oraz pracy B. Osowskiego, Nazwy wykonawców zawodów i rzemieślników w XVIII-wiecznych inwentarzach dóbr szlacheckich z terenu Wielkopolski, „Białostockie Archiwum Językowe”, nr 17, 2017, s. 181-192.

Kategorie: Nazwiska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Zmień rozmiar