GUBERNIA ŁOMŻYŃSKA W LICZBACH

NA PODSTAWIE ROCZNIKÓW: OBZORY ŁOMŻYNSKOJ GUBERNI[1]

 

 

1896 rok 

Ruch ludnościowy (OŁG 1896, s. 8)

  Przyrost naturalny w 1896 roku przedstawia się następująco:

Narodzin ogółem 23 788, w tym 12 638 chłopców i 11 150 dziewczynek. (OŁG 1896, s. 8).

  Zmarło w ciągu roku 13 251 osób, w tym 6 867 płci męskiej i 6 381 płci żeńskiej.

Liczba urodzeń przewyższa zmarłych o 10 537 osób, w tym 5 771 chłopców i 4 766 dziewczynek. (OŁG 1896, s. 9).

  Na dzień 1 stycznia 1897 roku w Łomżyńskiej guberni liczba ludności wyniosła:

  1. a) ludności z pobytem stałym: 295 743 osoby płci męskiej i 284 409 płci żeńskiej, razem 590125 osób,
  2. b) ludności z pobytem tymczasowym: 14 490 mężczyzn i 12 078 kobiet razem 26568 osób.

  Ogólna liczba mieszkańców – 616 720, w tym 310 233 płci męskiej i 306 487 płci żeńskiej;

jednak obecnej ludności było 555 939 osób, z nich 271 230 mężczyzn i 284 709 kobiet. Całkowity przyrost liczby ludności, po porównaniu zgonów i narodzin oraz przybyłych i wyjezdnych, wyniósł 10 090 osób i jest niższy w porównaniu z 1896 rokiem o 105 osób. (OŁG 1896, s. 10).

  Liczba ludności w miastach i powiatach zapisana w księgach meldunkowych z wyszczególnieniem pobytu stałego i tymczasowego

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasto – powiat                  Pobyt stały                        Pobyt tymczasowy                        Razem

                                    M         K         Razem              M       K         Razem

…………………………………………………………………………………………………………………………

  1. Łomża 7823 8389       16212          2901      3066      5967                    22179

pow. łomżyński       47024    45538       92562         2070      1566       3630                    96198

  1. Kolno 3162 3039         6201             20          20           40                       6241

pow. Kolneński       37897    38335       76232           503        426         929                     77161

  1. Tykocin 3119 3087         6206             15           8            23                       6220

pow. mazowiecki    37513    37572       75085            979       795        1714                    76859

  1. Maków 3623 3539         7162            135         95          230                      7392

pow. makowski       29417    29592       59009          2138     1906        4014                    63058

Ostrów                      4721      4860         9581            399       238          637                    10218

pow. ostrowski       44782     44993      89775           1505     1109        2614                   92389

Ostrołęka                  3803       4182        7985             196       105          301                     8286

pow. ostrołęcki       38064     37104      75168           1376     1154        2530                   77698

Szczuczyn                2765       2547         5312            202        231          433                     5745

  1. szczuczyński 32030 31632       63662           2051     1359        3410                   67072

…………………………………………………………………………………………………………………………

Razem w miastach 29016     29643       58059           3868     3763        7631                  66290

Razem w pow.       32030     31632       63662            2051    1359        3410                  67072

———————————————————————————————————————–

RAZEM               295743   294409     590152          14490  12078      26568                616720

(OŁG 1896, s. 10).

  Podział ludności według stanów społecznych

  1. Ludność z pobytem stałym:

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasto        Duchow.      Magnaci      Kupcy   Miesz-   Chłopi    Szla-       Żołnierze     Kolo-

powiat         bia-  zakon.  Dzie-  Oso-               cza-                      chta         w st. sp.       niści

                    łe                 dzice    bis-                nie                                       i urzędn.

………………………………….tości………………………………………………………………………………

Łomża           8       23       210       90      59    15434           35        188               165            _

powiat         27        _       1261       3      353   12439      41358    33623            2887         1111

Kolno           3         _          22       52       36     5764         176          92                 56            _

powiat         22        _         353        3     239     3441      49778    20264             1932           _

Tykocin      4        _             18       _         5       5847           68          11                246             7

  1. mazow. 17 _ 67    183      68       5256     30072     22173             1173            _

Maków       2        _             14      39     494      6104         355          _                  149             5

powiat      17        _             67    183       68      5256     30072     22173             1173            _

Ostrów       3        _             66       _        16      8689         378         126               283            20

powiat      24         1          603     12        96      9743     56006     17517             2573        3200

Ostrołęka   3        _             28       _      169      5244       2435           _                  106            _

powiat      17       _            250        _     269        366      56626     15571             2679         380

Szczuczyn  1       _               6       12        5       4999         100           22                161            _

powiat      17       _           442       24       42    12328     31362      14969             1857       2621

———————————————————————————————————————–

Razem:  177       24        4590    436   1910  106768   286331    166109          16462       7345

(OŁG 1896, s. 11).

  1. Ludność z pobytem tymczasowym

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasto       Duchow.     Magnaci     Kup-    Miesz-    Chłopi    Szla-     Żołn.    Kolo-   Cudzoz.

powiat       bia- zakon.  Dzie- Oso-   cy        cza-                      chta       st. sp.    niś-      podda-

                   łe               dzice   bis-                nie                                      i urz.     ci         ni

………………………………tości………………………………………………………………………………….

Łomża        _       _       352      296    239    2187      2570        263         60         _                _

powiat        _       _        16         _        21      646      2357        461         31        18              86

Kolno         _       _         3           2       _         10            5             1          _          _               19

powiat        _       _         8           2       42       75         417        229         24         _              132

Tykocin      _       _        _          _         _         12            4           _           _           _                 7

  1. mazow. _ _       27        13         6      650        523        464         49          _               42

Maków      _        _        _          _         19       30        149           _          27          _                 5

powiat       _        _       11          7        14     375       3304        195        28          _              110

Ostrów      _        _       25          5        _       255         206          61        68          _                14

powiat        1       _      28          _         19    412        1626        400        68          _                60

Ostrołęka  _        _        2          _         13      83          190          _           _           _                13

powiat        3       _      23           4       30     118        2054        142        95          _                61

Szczuczyn   1      _       6          10         1     227         158           22          8          _                 _

powiat        4       _    151         38         8     646       2008         296       117         _              142

———————————————————————————————————————–

Razem:       9       _   655        377     412   5726     15571       2534       575         18            691

(OŁG 1896, s. 11).

   Podział ludności według wyznania

                                              Pobyt stały                                    Pobyt tymczasowy

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasto                    Prawosł.   Katol.    Luter.    Judaizm    Prawosł.   Katol.   Luter.   Judaizm

powiat

…………………………………………………………………………………………………………………………

Łomża                           554     6632         231       8795           862       2465       166         2474

pow. łomżyński               7     78428         646     13417            83        2704        77           772

Kolno                             37       1741          35       4388             21             7           3               9

pow. kolneński               45     68061        590       7536            97          524         70           238

Tykocin                            3      2190            7        4006             _              8            5             10

pow. mazowiecki         526    62926           73     11560          157         915          35           667

Maków                           67      1931             9       5155              2         149           _              79

pow. makowski              22    52855          609      5523             14       3678          46          306

Ostrów                           12      3660            11      5888           149         158          14          316

pow. ostrowski              83    75049         3375    11268            64        1794        183         573

Ostrołęka                       57      4345            42       3541            19         210           20           52

pow. ostrołęcki             28      69239          164      5737            195      2070          21          244

Szczuczyn                    14        1118            16       4164             66          90            6          277

pow. szczuczyński      192      52961          199    10310            471     2030         103         800

———————————————————————————————————————-

Razem:                      1721   481136        6007   101288          2206   16802        749        6811

(OŁG 1896, s. 12).

   W omawianym roku ruch ludności na pobyt stały przedstawia się następująco:

Zmieniło miejsce zamieszkania

  1. a) przybyło z innych guberni w kraju – 371 mężczyzn i 481 kobiet;
  2. b) przybyło z Imperium – 5 mężczyzn i 13 kobiet;
  3. c) przybyło z zagranicy – 14 mężczyzn i 4 kobiety;

Razem przybyło 390 mężczyzn i 498 kobiet, wszystkich łącznie – 888 osób.(OŁG 1896,s.12).

Wyjechało

  1. a) do innych guberni w kraju – 506 mężczyzn i 719 kobiet;
  2. b) do Imperium – 95 mężczyzn i 69 kobiet;
  3. c) za granicę – –

Razem : 601 mężczyzna i 788 kobiet, wszystkich łącznie 1389 osób.

W 1896 roku liczba wymeldowanych z guberni przewyższyła przyjezdnych o 501 osobę.

  Ruch ludności z pobytem tymczasowym

Przybyło na pobyt tymczasowy:

  1. a) z innych guberni kraju – 5786 mężczyzn i 4459 kobiet;
  2. b) z Imperium – 1161 mężczyzn i 250 kobiet;
  3. c) z zagranicy – 165 mężczyzn i 107 kobiet.

Razem: 7112 mężczyzn i 4816 kobiet, wszystkich łącznie 11928 osób. (OŁG 1896, s. 12).

Wybyło – 6615 mężczyzn i 4250 kobiet; razem: 10874 osoby.

Z porównania przybyłych i wymeldowanych wynika wzrost liczby ludności na pobyt tymczasowy o 54 osoby.

W ciągu 1896  roku przyjęto w poddaństwo Rosji 19 cudzoziemców, a mianowicie:

  1. a) poddanych pruskich – 15 mężczyzn i 1 kobietę;
  2. b) poddanych austriackich – 2 mężczyzn;
  3. c) poddanych tureckich – 1 mężczyznę.

Spośród nich: 1 prawosławny, 14 katolików i 4 luteranów.

Zaświadczeń o prawie do zamieszkania w Rosji wydano 17 cudzoziemcom.(OŁG 1896, s. 13).

   Wyciąg z Załącznika 3 B OŁG 1896 roku

Wykaz ludności znajdującej się w rozłące na dzień 1 stycznia 1896 roku

…………………………………………………………………………………………………………………………

Powiat                       ludność stała          z tego w rozłące:                                              Obec-

                                      zameld.na     na służ.    w in.   w Impe-  za gra-    nie     Ra-        nych

                                       koniec r.       wojsk.      msc.    rium        nicą      wiad.  zem     na kon.

                          płeć                                            kraju                               gdzie                roku

………………………………………………………………………………………………………………………

 Łomżyński           M         54847        1430        3184       347       207    1235     6403     48444

                              K         53927           _           2269       240       138    1217     3864     50063

                          Wsz.      108774        1430       5453        587       345    2452   10267     95507

Kolneński             M         41059        1130       1413       259      1132     552      4486     36573

                              K         41374           _            976       232        255     432      1895     39479

                          Wsz.        82433        1130       2389       491      1387     984      6381     76052

Mazowiecki         M          40632        1086       2212       935         71    1308     5612      35020

                             K          40659           _          2249       541         32      958      3780     36879

                         Wsz.         81291        1086       4461     1476        103   2266      9366     71899

Makowski            M         33040         1055      2755        126        108    738       4782     28258

                             K          33131           _          2094         94          20     385       2593    30538

                         Wsz.         66171        1055       4849       220        128   1123       7375    58796

Ostrowski            M         49503         1023       3366       815          79   1157       6410    43063

                             K         49853            _          2253       633          38   1063       3987    45866

                         Wsz.        99356         1023       5619     1448        117   2220     10427    88929

Ostrołęcki            M         41867         1068       2298       120          95   1694       5275    36592

                             K         41286            _          1317         59          55     664       2095    39191

                        Wsz.         83153         1068       3615       179        150   2358       7370    75783

Szczuczyński       M         34795           896       1620       308        881   1766       5471    29324

                             K         34179            _          1199       211        398   1433       3241    30938

                        Wsz.         68974          896        2819      519       1279   3199      8712     60262

———————————————————————————————————————–

RAZEM             M        295743        7688      16848    2910       2573    8450    38469  257274

                           K        294409             _        12357    2010        936    6152    21455   272954

                       Wsz.       590152        7688       29205    4920      3509   14602   59924   530228

(OŁG 1896, Zał. 3B).

1897 rok 

Ruch ludnościowy (OŁG 1897, s. 12).

  Przyrost naturalny ludności w omawianym roku sprawozdawczym przedstawia się następująco:

Wszystkich narodzonych w guberni było 22 754. Wśród nich 12061 chłopców i 10673 dziewczynki.

Ze związków małżeńskich w miastach urodziło się 1232 chłopców i 819 dziewczynek, razem 2 051 dzieci; w powiatach 10 538 chłopców i 9 607 dziewczynek, razem 20 145 dzieci.

Narodzin pozamałżeńskich w miastach – 30 chłopców i 30 dziewczynek, razem 60 dzieci;

w powiatach – 261 chłopców i 217 dziewczynek, razem 478 dzieci.

  W ciągu roku zmarło 14 464 osoby, w tym 7 491 osoby płci męskiej i 6 973 płci żeńskiej, w tym:

w miastach – 761 mężczyzn i 688 kobiet, razem 1449 osób;

w powiatach – 6 730 mężczyzn i 6 285 kobiet, razem 13 015 osób. (OŁG 1897, s. 12).

  W efekcie końcowym liczba narodzin ogółem w guberni przewyższa w miastach zgony o 662 osoby (w tym 501 M i 161 K), a w powiatach aż o 7 608 osób (w tym 4 069M i 3 539 K).

Udział procentowy narodzonych i zmarłych w ogólnej liczbie mieszkańców  w miastach jest następujący: narodzin płci męskiej ….. 3,8% ; zgonów płci męskiej ….. 2,3%

                    narodzin płci żeńskiej ….. 2,5%; zgonów płci żeńskiej …..  2,0%

w powiatach: narodzin chłopców …… 3,9%; zgonów mężczyzn ……..  2,3%

                    narodzin dziewcząt …….. 3,6%; zgonów kobiet ……… ..   2,3%.

W  porównaniu z rokiem poprzednim, 1886, okazuje się, że liczba narodzin w 1897 roku jest niższa o 1054 osoby, a liczba zmarłych wyższa o 1213 osób.

  W 1897 roku zawarto małżeństw w całej guberni 4 180, w tym w miastach 452, a w powiatach 3728. W porównaniu z rokiem poprzednim mniej o 254 małżeństwa.

  Na dzień 1 stycznia 1898 roku liczba mieszkańców w łomżyńskiej guberni przedstawia się następująco:

ludności z pobytem stałym – 300097 os. płci męskiej, 298010 os. płci żeńskiej, razem 589097

z pobytem tymczasowym   –   15907 os. płci męskiej,   14081 os. płci żeńskiej, razem  29988.

Z tej liczby w rozłące było na dzień 1 stycznia 1989r. Mieszkańców z pobytem stałym – 39707 mężczyzn i 23173 kobiet, razem 62880 osób. (OŁG 1897, s. 13).

  Ogólna liczba wszystkich mieszkańców, zgodnie z księgami spisowymi wyniosła 628085 osób, w tym: 315994 mężczyzn i 288918 kobiet.

  Całkowity przyrost ludności zapisanej w księgach, wynikający z porównania liczby narodzin z liczbą zgonów i przybyłych do guberni z wymeldowanymi jest wyższy w porównaniu z 1896 rokiem o 1275osób. Przyrost miejscowej ludności, obecnej w miejscu zamieszkania. stanowi 9266 osób i jest wyższy o 12 osób w stosunku do 1896 roku.(OŁG 1897, s. 14)

W poniższych wykazach wskazano rozmieszczenie ludności w miastach i powiatach z podziałem na stałych i tymczasowych i z podziałem na płeć (bez wojska).(OŁG 1897, s. 14).

   1) Rozmieszczenie ludności w miastach i powiatach

…………………………………………………………………………………………………………………..

Miasto – powiat                    Pobyt stały                     Pobyt tymczasowy        Wszystkich

                                         M       K       Razem             M        K        Razem        razem

…………………………………………………………………………………………………………………..

  1. Łomża 7889 8409      16298           3046    3979     7025             23 323

pow. łomżyński         47797   46074      93871          2216    1750     3966              97837

  1. Kolno 3195     3053        6248              22        21         43                6291

pow. kolneński          38275   38735      77010           539       504     1043              78053

  1. Tykocin 3152 3140        6292              10           1         11                6303

pow. mazowiecki      37870   37854      75724          1084      882     1966              47690

  1. Maków 3671 3598        7269             225        98       323                7592

pow. makowski        29820   29999      59819           2343    2241     4581              64403

  1. Ostrów 4992 5027      10019             653      423     1076              11095

pow. ostrowski        45326   45468      90794            1606    1161    2767               93561

Ostrołęka                  3878     4194        8072              205      112      317                 8389

pow. ostrołęcki       38574   37493      76067             1511   1228     2739              78806

  1. Szczuczyn 2788 2557        3345              245     243       488                 5833
  2. szczuczyński 32860 32409      65269            2202    1438     3640              68909

………………………………………………………………………………………………………………….

razem w m.           29565   29978       59541            4406    4877     9283               68826

razem w pow.     270522  268032    538554          11501    9204    20705            559259

—————————————————————————————————————–

razem w gub.    3000087   298010   598097         15907   14081    29988           628085

(OŁG 1897, s. 14).

  2) Rozmieszczenie ludności obecnej w miejscu zamieszkania

………………………………………………………………………………..

Miasto – powiat                 ludność obecna – pobyt stały

                                                   M                 K            Razem

…………………………………………………………………………………

Łomża                                  9 763           11 627           21 390

pow. łomżyński                  44 440          44 255           88 695

Kolno                                   2 723            2 722             5 445

pow. kolneński                   34 782          37 517           72 299

Tykocin                                2 788            2 954             5 736

pow. mazowiecki               33 458          35 038           68 496

Maków                                 3 304            3 398             6 702

pow. makowski                  27 706          29 362           57 068

Ostrów                                 5 303            5 153           10 456

pow. Ostrowski                 40 580           42 513          83 093

Ostrołęka                             3 005             4 106            7 111

pow. ostrołęcki                  30 640           31 450          62 090

…………………………………………………………………………………

Razem:

w miastach                        29 125           32 158          61 283

w powiatach                    247 162         256 760        503 922

———————————————————————————–

Razem w gub.                 276 287         288 918        565 205      (OŁG 1897, s. 15).

  3) Ludność według stanów społecznych – pobyt stały

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasto – pow.  Duchow.      Magnat.       Kupcy   Mieszcza-  Chłopi   Szlach-  Żołn.  Koloni-

                        bia-  zakon.  Dzie-  Oso-                 nie                           ta          st. sp.     ści

……………… łe…………  ce …  bist.………………………………………………………………….

Łomża              9       23       207       92        28      15528            47        192       172            _

pow. łomż.     29        _       1281        3      243      13898       41316    34711    2390            _

Kolno               3       _           23       22       16         5849          186          95        59             _

pow. koln.      20       _         539         3      263        3455       50251    20146   2287            46

Tykocin           4        _           18         _         5         5918            64          25     250               8

pow. mazow.  29       _       1081       16     255       11098      18426    42016   2798               5

Maków             2       _          14        39     489         6201          368        _         151               5

pow. makow.  17       _         73         71      57         4654       31004    22499   1447              _

Ostrów             3        _         63          7       16         8975          410        128     399              18

pow. ostrow.  24         1      593        12      101        9798      56645    17736    2636         3248

Ostrołęka         3       30        _            _      171        5296        2465           _       107             _

pow. ostroł.    17        _       255          2     297          372      56211     15849    2668          396

Szczuczyn        1        _          6         14         6        5017          115           23      163             _

pow. szczucz. 17        _      441         24       44      12595      32212     15469     1837       2680

…………………………………………………………………………………………………………………………

Razem          178      24    4624       305   1991    108654    289715   168886   17364       6356

(OŁG 1897, s. 15).

  4) Ludność według stanów społecznych – pobyt tymczasowy

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasto            Duchow.     Magnat.        Kup-  Miesz-   Chłopi  Szlach-  Żołn.   Kolo-   Cudzo-

                       Bia- Zakon. Dzie- Osob.  cy      czanie                  ta         st. sp.   niści    ziemcy

                       łe                dzice                                                                 i urz.              podd.

…………………………………………………………………………………………………………………………

Łomża              _      _        449     310     230    2296      3282      335        52        _               71

powiat              _      _          16       _         14      626      2702      503        47        _               58

Kolno               _      _           3          2        _          9            5           1          3        _               20

powiat              _      _           7          2       43        65       466       277        26        _             157

Tykocin            _     _           _         _          _          4           5            1        _          _                 1

  1. mazow. _ _         27        17        22     718       625        438        61        _               58

Maków             _     _           5         _         48       63       170           _         32        _                 5

  1. makow. _ _          9         10         3      298     3755        301        61        _            147

Ostrów              _     _         64        12         _      432       359        136        63        _              10

powiat               _     _         29         _         23     447     1722        417        68        _              61

Ostrołęka          _     _           3         _         14     100       183           _           1        _              16

powiat               4     _         21          4        38     141     2186        190        82        _              73

Szczuczyn        _      _           7        12          1     270       169          23          6        _               _

powiat               4     _        149       40        14     696     2136        358       124       _            119

———————————————————————————————————————–

Razem               8     _       789      409      480   6165   17765      2980      626        _            796

(OŁG 1897, s. 16)

   5) Rozmieszczenie ludności według wyznania

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasto                            Pobyt stały                                       Pobyt tymczasowy

 powiat                    Prawosł.    Katol.    Lut.  Judaizm       Prawosł.    Katol.    Lut.   Judaizm

…………………………………………………………………………………………………………………………

Łomża                       554          6672      231       8841             972       3006       185       2862

pow. łomżyński          77         79636     685      13473              98        3035         68         765

Kolno                         37           1768       38        4405              22             7            3            11

pow. kolneński           47         68639     593        7731            104         616          64         259

Tykocin                        3           2198         8        4083              _               2            1             8

  1. mazowiecki 517 63440     150      11617            214        1028          31        693

Maków                       67          1953         9         5240                3          146            6        168

pow. makowski          20         53661     638        5500              14        4171          29        370

Ostrów                       35           3817        11       6156             243         299          95        439

pow. ostrowski          78         76046    3366      11304              79        1863        202       623

Ostrołęka                   57           4410        42        3563              25          213          22         57

pow. ostrołęcki          28         70083      164        5792            200        2170          25       344

Szczuczyn                  16           1130       17         4182              68           97            _        323

  1. szczuczyński 223 53918      221      10907            490       2154          97        899

———————————————————————————————————————

Razem                    1759       487371    6173    102794          2532     18807        828      7821

(OŁG 1897, s. 16).

    W omawianym roku ruch ludności w guberni (oprócz narodzin i zgonów) o stałym zameldowaniu był następujący:

zmiana miejsca zameldowania – przybyli

  1. a) z in. guberni Przywiślańskiego Kraju – 519 mężczyzn i 661 kobiet
  2. b) z Imperium – 7 mężczyzn  i   11 kobiet
  3. c) z zagranicy – 18 mężczyzn  i     8 kobiet

                                    ———————————————————–

                                          Razem:            544 mężczyzn  i 680 kobiet

                                    ———————————————————–

                                    Razem w guberni – 1224 osoby (OŁG 1897, s. 17)

Wyjechało:

  1. a) do in. guberni Przywiślańskiego Kraju – 421 mężczyzn i 505 kobiet
  2. b) do Imperium – 33 mężczyzn  i   23 kobiety
  3. c) za granicę – _                      _

                                    ————————————————————–

                                          Razem:              454 mężczyzn  i 528 kobiet

                                    ————————————————————–

                                     Razem w guberni – 982 osoby (OŁG 1897, s. 17).

     W omawianym roku sprawozdawczym liczba zmieniających miejsce zamieszkania w stosunku do tych, którzy wyjechali z guberni jest wyższa o 242 osoby.

Przemieszczenia ludności na pobyt tymczasowy przedstawia się następująco:

Przybyło:

  1. a) z guberni w kraju ……………… 4567 M –   3838 K
  2. b) z Imperium ………………… 533 M  –     243 K
  3. c) z zagranicy ……………………. 143 M  –       69 K

                                             ————————————–

                                            Razem:  5243 M   –   4150 K

                                           —————————————–

                                           Razem w guberni – 9393 osoby

Wybyło: 4142 mężczyzn i 2398 kobiety, razem 6540 osób. (OŁG 1897, s. 17).

   I tak, statystycznie liczba ludności wzrosła o 2853 osoby.

W ciągu 1897 roku przyjęto w poddaństwo Rosji 14 cudzoziemców, płci męskiej, poddanych pruskich. Spośród tych, którzy zadeklarowali przyjęcie obywatelstwa Rosji było 8 katolików i 6 luteranów. (OŁG 1897, s. 17).

  Zaświadczeń o prawie do zamieszkania w Rosji wydano w omawianym roku 11 cudzoziemcom. (OŁG 1897, s. 18).

  Informacja o mieszkańcach stałych znajdujących się w rozłące na dzień 1.01.1898r.

…………………………………………………………………………………………………………………………

Powiaty     Płeć  Liczba   Z tej liczby znajdujących się w rozłące na dzień 1 stycznia 1898r.  Pozostało

                          osób        Na służbie  W innych  W Impe- Za grani- Nie wiado-   Razem      obecnych

                             pobyt     wojskowej   miejsco-     rium       cą            mo gdzie                      na dzień

                             stały                           wościach                                                                      1.01.1898

                             na ko-                        w kraju

                             niec r.

………………………………………………………………………………………………………………………………………

Łomżyński   M    55686     1485        3222         475         201        1262      6649       49041

                     K    54483         _          2437         280         138        1475      4330       50153

                Wsz.  110169     1485        5659         755         339        2837    11075       99094

Kolneński    M    41470     1129        1501         230       1149          517      4526       39094

                     K    41788         _          1073         244         321          436      2074       39714

                Wsz.    83258     1129        2574         474       1170          953      6600       76658

Mazowiecki M   41022      1155        2223         984          78         1436      5876      35146

                     K   40994          _          2214         634          29         1008      3885       37109

                Wsz.   82016      1155        4437       1618        107         2444      9761       72255

Makowski    M   33491      1046       2936          183        166           718     5049        28442

                     K   33597          _          2534          125          94           423     3176       30421

                Wsz.   67088      1046        5470         308         260         1141     8225       58863

Ostrowski    M   50318      1183        3690         876           90          855      6694       43624

                     K   50495          _          2696         729           36          952      4412       46052

                Wsz. 100813      1183        6386       1605         126        1807    11107       89706

Ostrołęcki    M   42452      1142        2467         145         125        1728      5607       36845

                     K   41687          _          1453           78           68          697      2296       39391

                Wsz.  94139       1142        3920         223         193        2425      7903       76236

Szczuczyński

                    M  35648         870        1434          353        793        1760      5210       30438

                    K  34966           _           1201          235        424        1139      2999      31967

               Wsz.  70614         870         2635          588      1217        2899      8209      62405

——————————————————————————————————————–

Razem           300087        8010      17473         3246      2602        8376    39707    260380

(OŁG 1897, Zał. 3, lit. B).

 Informacja o mieszkańcach z pobytem tymczasowym na dzień 1.01.1898r.

……………………………………………………………………………………………………………………….

Powiaty             Płeć    Liczba                  Wśród tej ludności

                                        osób             Mieszkańców      Mieszkańców      Cudzoziemskich

                                        na dz.           Carstwa               Imperium             poddanych

                                     1.01.1898          Polskiego

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Łomżyński        M       5262            4340                    867                        _

                          K       5729            4929                    726                        _

                     Wsz.     10991            9269                  1593                        _

Kolneński         M         561              429                      37                      95

                          K        525               422                       21                     82

                     Wsz.      1086               851                      58                    177

Mazowiecki      M      1094              874                     183                      37

                            K        883               728                     133                      22

                     Wsz.      1977             1602                     316                      59

Makowski         M      2568            2479                         7                       82

                          K      2339             2264                        5                       70

                     Wsz.      4907             4743                      12                     152

Ostrowski         M      2259             1993                    225                       41

                          K      1584             1448                    106                       30

                     Wsz.      3843             3441                    331                       71

Ostrołęcki         M      1716            1300                    369                       47

                          K      1340            1188                    110                        42

                     Wsz.      3056            2488                    479                        89

Szczuczyński    M      2447            1975                    413                       59

                          K      1681            1355                    266                       60

                     Wsz.     4128              679                     119                        _

————————————————————————————————–

Wszystkich       M   15907           13390                  2101                     416

                          K    (brak informacji)

                      Wsz.  (brak informacji) (OŁG 1897, Zał. 3 lit. C).

1898 rok 

Ruch ludności (OŁG 1898, s. 68).

   Przyrost naturalny ludności w omawianym roku przedstawiają następujące dane:

Wszystkich nowonarodzonych w guberni chłopców i dziewczynek było 25805.

Wśród nich: 13247 chłopców i 12558 dziewczynek.

W ciągu 1898 roku zmarło 16646 osób, w tym 8476 mężczyzn i 8170 kobiet.

W tej liczbie: w miastach –  834 M  i  707 K, razem   –  1541 osób

                    w powiatach – 7642 M i 7463 K, razem – 15105 osób.

Wobec czego ilość nowonarodzonych w guberni przewyższa zmarłych o 9159 osób, w tym 4771 płci męskiej i 4388 płci żeńskiej, a mianowicie: w miastach liczba narodzin przewyższa zmarłych o 479 osób (259 chłopców i220 dziewcząt), a w powiatach ilość narodzin jest wyższa  od zmarłych o 8680 osób ( z których 4512 płci męskiej i 4168 płci żeńskiej).(OŁG 1898,s.68).

  W danych procentowych ilość narodzin i zmarłych w stosunku do ogólnej liczby ludności, zgodnie ze spisem, przedstawia się następująco:

Narodzeni w miastach:  płci męskiej – 3,7%;      zmarli – 2,8%

                                      płci żeńskiej – 3,1%;      zmarli – 2,4%

Narodzeni w powiatach: płci męskiej – 4,5%;     zmarli – 2,8%

                                       płci żeńskiej – 4,3%;     zmarli – 2,8%.

  Porównanie danych o ruchu ludności w całej guberni w omawianym roku z takimi samymi danymi z roku 1897 pokazuje, że ilość narodzin  w 1898 roku jest wyższa o 3071, a ilość zmarłych w 1898 roku wyższa o 2182 osoby.

Zawarto małżeństw w całej guberni 3856, z czego w miastach 457, a w powiatach 3399.

W porównaniu z rokiem 1897 w roku obecnym zawarto małżeństw mniej o324. Na dzień

1 stycznia 1899r. liczba mieszkańców w łomżyńskiej guberni przedstawia się następująco:

Ludność stała: płci męskiej – 303634 os., płci żeńskiej – 302608 os., razem – 606242 osoby.

Ludność z pobytem tymczasowym: płci męskiej – 18500 os., płci żeńskiej – 13344 osoby, razem – 34 844 osoby.

Wśród stałych mieszkańców guberni na dzień 1 stycznia 1899r.w rozłące, poza miejscem zamieszkania, znajdowało się 67457 osób, w tym 42639 mężczyzn i 24818 kobiet.

  Ogólna liczba mieszkańców, zgodnie z księgami meldunkowymi, wyniosła 641086 osób.

Z nich 322134 płci męskiej i 318952 płci żeńskiej, mieszkańców obecnych w miejscu zameldowania było 513629 osób, z których 279495 to mężczyźni, a 294134 to kobiety. (OŁG 1898, s. 69).

Całkowity przyrost ludności naniesionej do ksiąg spisowych składający się z przewagi narodzonych nad zmarłymi i przyjezdnych nad wymeldowanymi w omawianym roku określa liczba 13001 osób i jest wyższa od wzrostu liczby mieszkańców 1897 roku o 1636 osób. Przyrost ludności obecnej w miejscu zameldowania w omawianym roku określa cyfra 8424 i jest mniejsza w porównaniu z 1877 rokiem o 842 osoby.

  W tabelach poniżej pokazano: w 1-ym podział całej ludności zapisanej w księgach meldunkowych miast i powiatów z podziałem na stałą i z pobytem tymczasowym; w 2-im taki sam podział ludności obecnej  na dzień 1 stycznia 1899 roku w miejscu zamieszkania (nie licząc wojska).(OŁG 1898,s.70).

   1) Ludność w miastach i powiatach zapisana w księgach meldunkowych

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasta i powiaty                   Pobyt stały                      Pobyt tymczasowy              Wszystkich

                                            M       K       Razem            M          K       Razem             razem

…………………………………………………………………………………………………………………………

  1. Łomża 7948 8450     16398         3141    4327         7468                23866

pow, łomżyński            47247    46321     93568         2382    1579         3961               97529

  1. Kolno 3243 3071       6314             49        21             70                 6384

pow. kolneński             38227    39145     77372           589      570         1159               78531

  1. Tykocin 3164 3302       6466            521     552         1073                 7539

pow. mazowiecki         39719    39589      79308         2214    1723        3937                83245

  1. Maków 3504 3298        6802           317      102          419                  7221

pow. makowski            30405    30608      61013          2541   2383        4924                65937

  1. Ostrów 5102 5153      10255           664      628        1292               11547

pow. ostrowski              45634    45411     91045          1462    1165       2627                93672

  1. Ostrołęka 3894 4175       8069            181       98          279                  8348

pow. ostrołęcki              38833    37852     76685          1799   1402         3201               79886

  1. Szczuczyn 2817 2546       5363             279     254          533                 5896

pow. szczuczyński        33897    33687      67584          2361   1540         3901              71485

———————————————————————————————————————-

Razem                        303634   302608    606242        18500  16344      34844            641086

(OŁG 1898, s. 71).

  2) Ludność w miastach i powiatach obecna w miejscu zamieszkania stałego

……………………………………………………………………………………………..

Miasta i powiaty                                     Ludność obecna

                                                     M                 K               Obu płci

…………………………………………………………………………………………….

Łomża                                 10 212            11 785               21 997

pow. łomżyński                  43 711            44 609                88 320

Kolno                                   2 875              2 784                  5 659

pow. kolneński                   34 666            37 854                72 520

Tykocin                                2 363              2 910                  5 273

pow. mazowiecki                35 864            37 181               71 045

Maków                                  3 215             3 102                 6 317

pow. makowski                   27 816           29 866                57 682

Ostrów                                   5 464             5 561                11 025

pow. ostrowski                    40 468           42 458                82 926

Ostrołęka                               3 029             4 070                  7 099

pow. ostrołęcki                    35 872           37 097                72 969

Szczuczyn                              2 339             2 324                  4 663

pow. szczuczyński                31 601          32 533                64 134

——————————————————————————————

Razem w miastach               29 497           32 536                62 033

Razem w powiatach           249 998         261 598              511 596

——————————————————————————————

Razem w guberni               279 495         294 134              573 629  (OŁG 1898, s. 71).

   W następnych trzech tabelach pokazano podział ludności według stanu społecznego i wyznania.

   Ludność w podziale na stan społeczny:  a) pobyt stały

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasta i powiaty        Duchow.       Magnat.       Kupcy  Miesz-  Chłopi  Szlach-  Żołn.   Kolo-

                                 bia-  zakon.    Dzie- Osob.               czanie                  ta        st. sp.    niś-

                                  łe                  dzice                                                                  i urz.     ci

…………………………………………………………………………………………………………………………

Łomża                        9        22      199       82       42      15594         59      202      189         _

pow. łomżyński        30        _      1283        3      244      14109   39625  35850    2424         _

Kolno                         3        _          26       22       16        5891       193        95        68         _

pow. kolneński         20        _        541        3      241       3496    50613  20029    2375        54

Tykocin                      4        _          18        2        _         6104         67        25       246         _

pow. mazowiecki     26        _      1078       25     322     11774    19404  43993     2676         7

Maków                      2         _         39        14     487       5734       370        _          151         5

pow. makowski        17        _         76        73       62       4670   32042   22832     1241        _

Ostrów                       3         _        62         13      16       9130       467       161       387        16

pow. ostrowski         25         1      593        12     103      9946    56550  17849     2683     3283

Ostrołęka                   4         _         30         _      171      5295      2463       _          106         _

pow. ostrołęcki        15         2       264          2    320        378     56643  15941     2716      404

Szczuczyn                 1         _           6         14       6       5026        120        30       160          _

pow. szczuczyński   16        _       478         24      42    12659     34109  15830    1786     2640

———————————————————————————————————————–

Razem                    175       25   4693       289   2072  109806   292725  192837   17211    6409

(OŁG 1898, s. 71).

  1. b) pobyt tymczasowy

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasta              Duchow.     Magnat.      Kup-   Miesz-  Chłopi   Szlach-  Żołn. Kolo- Cudzoz.

i powiaty         bia- zakon.. dzie- osob.    cy       cza-                      ta        st. sp.  niś-   poddani

………………łe………    dzice……………… nie ……………… …..  i urz… ci …………

Łomża              _      _       496      363     206      2491     3465       388        59       _            _

powiat              _      _         12         _        18        794     2574       463        48       _           52

Kolno               _      _          6           5        _          31         16           5           6       _             1

powiat               1     _         11          2       37         62        548       294         45      _          159

Tykocin            _     _           _          _         _        930        128          4           6       _             5

  1. mazow. 5 _          49        22       15       858      1615    1263         59       _            51

Maków             _     _           _           5       48         69        258        _           34       _              5

powiat              _     _           15         7         7        335      3963      344        67       _           186

Ostrów             _     _           60         5         _        515        480      153        72       _               7

powiat               1    _           39        _         22       491      1620      341        75       _             38

Ostrołęka         _     _             3        _         14         95        147        _            1        _            19

powiat              3     _           20         2        38       173      2574      213       106       _            72

Szczuczyn        1     _            6        12          1       280        180        43           5       _              5

powiat              4     _         150       36        12       746      2333      385       126       _           109

———————————————————————————————————————–

Razem             15    _         867      459      418    7870     19901   3896       709       _           709

(OŁG 1898, s. 71)

         Ludność według wyznania:

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasto                                  Pobyt stały                                      Pobyt tymczasowy

i powiat         Prawos.   Katol.   Luter.  Judaizm     Prawos.    Katol.  Luter. Judaizm   Mahom.

…………………………………………………………………………………………………………………………

Łomża           553          6723       232        8890        1118      3168       177       3005              _

powiat             67         78931      718      13852          114      2930         75         842              _

Kolno              37          1762        58         4457            21           9            8           32              _

powiat             45         68956      595        7776          102        683          91         283             _

Tykocin            3           2454          8         4001           41         460           5          567             _

  1. mazow. 570 66801       225      11712         202       2632          41       1061             1

Maków            67          1967           9        4759           13         187          12         207             _

powiat             13        54408       645        4947           19       4337         258        310             _

Ostrów            37          3926         15        6277          291        381           99         521            _

powiat             78        76094      3480     11393           17       1749         199         662            _

Ostrołęka        57          4373          42       3597           25         171           17           66            _

powiat             31        70648        163      5843          237       2528           28         408            _

Szczuczyn       16         1153           10      4184            76         120            _          337            _

powiat           229       56027         228    11100           501      2384           87         929            _

———————————————————————————————————————–

Razem         1803    494223        6428   103788       2777     21739        1097      9230            1

(OŁG 1898,s.72).

   W omawianym roku sprawozdawczym ruch mieszkańców stałych (oprócz nowonarodzonych i zmarłych) przedstawia się następująco:

Zmieniło miejsce zamieszkania

  1. a) przybyło z in. miejscowości Przywiślańskiego Kraju – 2129 mężczyzn … 2439 kobiet,
  2. b) przybyło z Imperium – 18 mężczyzn  …    29 kobiet,
  3. c) przybyło z zagranicy – 5 mężczyzn  …      2 kobiety,

                                             —————————————————————————-

                                               Razem:                                 2152 mężczyzn i 2470 kobiet

                                             ——————————————————————————

                                               Wszystkich w guberni:        4622 osoby.

Wyjechało:

  1. a) do in. miejscowości Przywiślańskiego Kraju – 3082 mężczyzn … 1994 kobiety,
  2. b) do Imperium – 20 mężczyzn  …    27 kobiet
  3. c) za granicę –      _                   …      _

                                                         ———————————————————–

                                                        Razem:            3102  mężczyzn  i 2021 kobiet

                                                        ————————————————————-

                                                        Wszystkich w guberni: 5123 osoby.

W 1898 roku ilość wymeldowanych z guberni przewyższyła przyjezdnych na zamieszkanie o 501 osobę.

Ruch ludności na pobyt tymczasowy był następujący:

Przybyło zamieszkać

  1. a) z miejscowości Przywiślańskiego Kraju – 5858 mężczyzn … 4696 kobiet
  2. b) z Imperium –   801  mężczyzna … 601 kobieta
  3. c) z zagranicy – 188 mężczyzn …    114 kobiet

                                                     ————————————————————

                                                     Razem:     6847 mężczyzn …. 5411 kobiet

                                                     ————————————————————

                                                     Wszystkich w guberni: 12258 osób.

Wyjechało – 4528 mężczyzn i 3387 kobiet, razem 7915 osób.

I tak, wzrost w mieszkańcach na pobyt tymczasowy, po odliczeniu wymeldowanych z ilości zameldowanych daje wzrost o 4343 osoby. (OŁG 1898, s. 73).

  W ciągu omawianego roku w łomżyńskiej guberni przyjęto w poddaństwo Rosji 7 cudzoziemców, w tym 5 mężczyzn 2 kobiety.(OŁG 2898, s. 73).

Do ksiąg stałego zameldowania wpisano 3 osoby w powiecie łomżyńskim, 2 osoby w powiecie makowskim, po 1 osobie w powiatach ostrowskim i ostrołęckim. Wszyscy są byłymi poddanymi Prus, wyznania rzymsko-katolickiego.

Ze względu na charakter podjętej pracy dzielą się następująco: 1 – jest zarządcą majątku; 2- rzemieślnikami; 4 – robotnikami  dniówkowymi.

Ze względu na wiek podział jest następujący: lat 20 – 1 osoba; od 20 do 30 lat – 1 osoba;

od 30 do 40 lat – 4 osoby; od 40 do 50 lat – 1 osoba. (OŁG 1898,s74).

   Zaświadczeń o prawie do zamieszkania w Rosji wydano w 1898 roku 6 pruskim poddanym płci męskiej, z których 1 zamieszkał w Łomży, 2 – w powiecie makowskim i po 1 w powiatach: łomżyńskim, mazowieckim i szczuczyńskim. Wśród tych cudzoziemców było 4 katolików i 2 wyznania ewangelicko-luterańskiego. Jeden z nich ma zawód ogrodnika, a pozostali są niewykwalifikowanymi robotnikami. (OŁG 1898, s. 74).

  Wyciąg z Załącznika 3 lit. B do OŁG 1898 roku.

  Informacja o mieszkańcach stałych będących w rozłące na dzień 1 stycznia 1899 roku

……………………………………………………………………………………………………………………….

Powiat        płeć       Ilość           Z tego w rozłące na dzień 1 stycznia 1899 roku                   Pozostało

                              ludn.          na sł.    w in.     w Imp.      za granicą   nie wiad.   Razem      obecnych

                              z pob.        wojsk.     msc.                                            gdzie

                             stałym                         kraju

……………………………………………………………………………………………………………………….

Łomżyński    M   55195       1637      3122      396          211          1429       6795       48400

                      K   54771           _         2612     220          152          1895       4283       50488

                 Wsz. 109966       1637       5138     616          363          3324     11078       98888

Kolneński     M   41470       1046       1666     288          965            601       4567       36903

                      K   42216           _         1173     176          332            488       2169       40047

                 Wsz.   83686       1046       2840     464        1297          1089       6736       76950

Mazowiecki  M   42883       1254       2208   1299           40           2590       7391       35492

                      K   42891           _         2404     921             9            1741      5075       37816

                 Wsz.  85774        1254       4612   2220           49            4331    12466       73308

Makowski     M  33909        1090       3370    208          185             883       5736       28173

                      K  33906            _          2714    146           90             473       3423       30485

                 Wsz.  67815        1090        6084    354         275           1356       9159       58656

Ostrowski     M  50736        1117        3846    865          98            1004       6930       43806

                      K  50564            _          2744    631           41             922       4338       45226

                 Wsz.101300        1117       6590   1496         139           1926     11268       90032

Ostrołęcki     M  42727        1122       2585    147          183           1769       5806       36921

                      K  42027            _         1495      88            73             704       2360       39667

                 Wsz.  84754        1122       4080    235          256           2473       8166       76588

Szczuczyński M 36714          881       1532    396          860           1745       5414       31300

                      K  36233            _         1243    270          379           1278       3170       33063

                  Wsz. 72947          881       2775    666        1239           3023       8584       64363

——————————————————————————————————————–

Razem        M  303634       8147      18330   3599       2542          10021    42639     260995

                   K  302608             _       13789   2452       1076           7501     24818    277790

              Wsz.  606242       8147       32119   6051       3518         17522    67457     538785

(OŁG 1898, Zał. 3, lit. B).

  Gęstość zaludnienia Łomżyńskiej guberni i poszczególnych powiatów w roku sprawozdawczym przedstawia się następująco: ……………………………………………………………………………………………………………………

Powiat                Powierzchnia    Obecni mieszkańcy   Średnia liczba mieszkańców obu płci

                           w wiorstach       powiatu na koniec        na 1 wiorstę            na 1 milę

                          kwadratowych          1898r.                      kwadratową           kwadratową

………………………………………………………………………………………………………………………

Łomżyński              1589,5              110 317                           69                        3 359

Kolneński               1343,7                78 179                           58                        2 815

Mazowiecki            1246,3                78 318                           63                        3 041

Makowski               1012,8                63 999                           63                        3 058

Ostrowski               1375,0                93 951                           68                        3 307

Ostrołęcki               1424,2                80 068                           56                        2 722

Szczuczyński          1274,4                68 797                           54                        2 612

————————————————————————————————————

W guberni              9265,9               573 629                           62                        3 000

  Pod względem gętości zaludnienia Łomżyńska gubernia zajmuje ósme miejsce wśród guberni Przywiślańskiego kraju. (OŁG 1898, s. 74).

1899 rok

Ruch ludnościowy (OŁG 1899, s. 57).

  Przyrost naturalny w omawianym roku sprawozdawczym przedstawia się następująco:

wszystkich nowonarodzonych w guberni chłopców i dziewczynek było 21900. Wśród nich: chłopców – 11500, dziewczynek – 10490.

Urodzonych w związkach małżeńskich:

  1. a) w miastach: chłopców – 985, dziewczynek – 784, razem – 1789,

b)w powiatach: chłopców – 10268, dziewczynek – 9478, razem – 21515

 Wszystkich: chłopców – 11253, dziewczynek – 10262, razem – 21515.

Urodzonych ze związków pozamałżeńskich:

  1. a) w miastach: chłopców 25, dziewczynek – 23, razem – 48
  2. b) w powiatach: chłopców – 222, dziewczynek – 205, razem – 427

Wszystkich: chłopców – 247, dziewczynek – 228, razem – 475.

  W ciągu 1899 roku zmarło 15817 osób, w tym 8071 osób płci męskiej i 7746 osób płci żeńskiej. W tej liczbie:

  1. a) miastach: 697 osób płci męskiej i 662 osób płci żeńskiej, razem   1359 osób.
  2. b) w powiatach: 7374 osób płci męskiej i 7084 osób płci żeńskiej, razem 14458 osób.

  I tak, ilość narodzonych w całej guberni przewyższa zmarłych o 6173 osoby, w tym 3429 płci męskiej i 2744 płci żeńskiej. Przy szczegółowym porównaniu miast i powiatów okazuje się, że w miastach ilość narodzin przewyższa liczbę zmarłych o 458 osób (w tym 313 chłopców i 145 dziewczynek), a w powiatach ilość narodzonych jest wyższa od zmarłych o 5715 osób ( w tym 3116 chłopców i 2599 dziewczynek). (OŁG 1899, s. 57).

  Stosunek procentowy narodzin do zmarłych i do ogólnej liczby ludności w guberni zgodnie z zapisami w księgach meldunkowych jest następujący:

W miastach: narodzin płci męskiej   … 3,4%       zmarłych …. 2,3%

                   narodzin płci żeńskiej     … 2,7%       zmarłych … 2,2%

W powiatach: narodzin płci męskiej … 4,2%        zmarłych … 2,7%

                    narodzin płci żeńskiej   … 4,1%        zmarłych … 2,8%

Porównanie przedstawionych danych o ruchu całej ludności w guberni takimi że danymi z 1898 roku pokazuje, że liczba narodzin w 1899 roku jest niższa o 3815 i liczba zmarłych równiż niższa o 829 osób.(OŁG 1899,s.58)

  Małżeństw zawarto w całej guberni 4015, w tym miastach 455, w powiatach 3560. W porównaniu z 1898 rokiem w omawianym roku było ich więcej o 159.

  Na dzień 1 stycznia 1900 roku Łomżyńska gubernia liczyła ludności:

Z pobytem stałym: płci męskiej … 307205, płci żeńskiej …306146, razem …613351 osób,

Z pobytem tymcz.: płci męskiej …   20145, płci żeńskiej …  16892, razem …  37037 osób.

  Z liczby stałych mieszkańców na dzień 1 stycznia 1900 roku w rozłące znajdowało się: 45875 mężczyzn i 26488 kobiet, razem – 72363 osoby. Ogólna liczba mieszkańców według ksiąg meldunkowych stanowi 650388 osób, w tym 327350 osób płci męskiej i 323038 osób płci żeńskiej. Obecnych w miejscu zameldowania było 578025 osób, w tym 281475 płci męskiej i 296555 osób płci żeńskiej. (OŁG 1899, s. 58). Całkowity przyrost ludności, zapisanej w księgach spisowych, składający się z przewagi liczby nowonarodzonych nad zmarłymi i przybyłych do guberni nad wymeldowanymi określa się w 1999 roku na 9302 osoby, mniej od przyrostu w 1898 roku o 3699 osób. Przyrost miejscowej ludności w omawianym roku określa cyfra 4396 i jest niższa od przyrostu w roku poprzednim o 4028 osób.

  Poniższe tablice przedstawiają: 1 – rozmieszczenie ludności w miastach i powiatach z rozróżnieniem pobytu stałego i tymczasowego; 2 – taki sam podział ludności obecnej w miejscu zameldowania w dniu 1 stycznia 1900 roku(bez wojska). (OŁG 1899, s. 58).

   1) Rozmieszczenie ludności w miastach i powiatach

…………………………………………………………………………………………………………………….

Miasta i powiaty           Pobyt stały                           Pobyt tymczasowy              Wszystkich

                                        M         K        Razem           M          K        Razem

…………………………………………………………………………………………………………………….

  1. Łomża 8018 8480       16498        3184     4397         7581             24079

pow. łomżyński          47904   46912      94876         2356     1708        4244             99120

  1. Kolno 3268 3073        6341             48         15            63               6404

pow. kolneński           38448   39350      77798           692       665        1357             79155

  1. Tykocin 3190 3340        6530           531       565        1096               7626

pow. mazowiecki       40340   40279      80619         3168     2056        5224             85843

  1. Maków 3542 3324        6866            181        67          248               7114

pow. makowski          30683   30786      61469          2550    2150        4700             66169

  1. Ostrów 5161 5246      10407            773      654        1427              11834

pow. ostrowski           45977   45783      91760          1552    1083        2635             94395

  1. Ostrołęka 3935     4216        8151            181     106          287                8438

pow. ostrołęcki           39539   38761      78300          1933   1487        3420              81720

  1. Szczuczyn 2842 2538        5380             291     284          575               5955

pow. szczuczyński     34358   33998      68356           2525   1655         4180             72536

——————————————————————————————————————-

Razem w miastach:   29956    30217      60173          5189    6088        11277           71450

Razem w pow.:        277249  275929   533188        14956   10804       25760          578938

——————————————————————————————————————

Wszystkich:            307205   306146   613351        20145   16892       37037          650388

(OŁG 1899, s. 59)

  2) Rozmieszczenie ludności obecnej w miejscu zameldowania

…………………………………………………………………………..

Miasta i powiaty          Mężczyzn         Kobiet           Obu płci

…………………………………………………………………………..

Łomża                             10257             12208              22465

pow. łomżyński               44028             44931             88950

Kolno                                2910               2802               5712

pow. kolneński                33888             37421             71309

Tykocin                             2431               2924               5355

pow. mazowiecki            37494             38481             75975

Maków                             3088               3099                6187

pow. makowski               27281             29666             56917

Ostrów                              5301               5263             10564

pow. ostrowski               40897             42712             83609

Ostrołęka                          2984               4113               7097

pow. ostrołęcki               36301             37785             74086

Szczuczyn                        2449                2446               4895

pow. szczuczyński         32166              32699             64865

—————————————————————————–

Razem w miastach        29420               32855            62275

Razem w pow.            252055              263695         515750

—————————————————————————–

Wszystkich                 281475              296550          578025   (OŁG 1899,s.59).

  Na następnych trzech tablicach pokazano ludność guberni z pobytem stałym i tymczasowym według stanów społecznych i wyznawanej wiary.

Ludność według stanów społecznych: a) pobyt stały

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasto       Duchowieństwo   Magnaci     Kupcy    Mieszczanie     Chłopi       Szlachta     Żołnierze      Koloniści

i powiat      białe  zakon.    dzie-  oso-                                                                                w st.sp.

                                                      dzice   bist.                                                                                          I urzędn.

…………………………………………………………………………………………………………………………

Łomża            9      22     200    80        45      15697           61             204        180             _

powiat          32       _    1288      3      258      14479     40724         35666      2426             _

Kolno             3       _        25    24       17         5900         203               95          74             _

powiat          17       _      559      5      240        3520     50896          20191      2317           53

Tykocin         4       _        18      3        _          6106         112               53         234            _

p.mazow.     31       _    1095    25       335      12016    19745          44619      2681            _

Maków          2       _        14    39       487        5798        370                _          154             2

powiat          17      _        80    71         52        4862    32806           22362      1219            _

Ostrów           3      _        62    13         23        9224        485               207        390            _

powiat          25      1      590    12       104      10017    56966           18034      2721       3290

Ostrołęka       4      _        33      _       185        5444      2378                 _          107            _

powiat          14      2      262      2       346          386    57917           16209      2750         412

Szczuczyn      1     _          7     14          6         5040        121                29         162            _

powiat          15     _      489     28         46      17483    31315           14746      1557       2677

——————————————————————————————————————–

Razem        177    25   4722    319    2144    115972  294099         172487    16972       6434

(OŁG 1899, s. 60).

  1. b) pobyt tymczasowy

………………………………………………………………………………………………………………………..

Miasto       Duchowien.    Magnaci      Kupcy    Mieszcz.     Chłopi      Szlachta     Żołn.    Kolon.     Cudzoz.

i powiat     białe  zakon.    dzie- oso-                                                                        w st.                     poddani

                                             dzice  bist.                                                                        sp.

…………………………………………………………………………………………………………………………

Łomża        _       _       491  381     212     2534       3534         367       62         _             _

powiat        _       _          8     _         11       703       2695         711       60         2            54

Kolno         _       _          4      5         _          29          15             4          5         _              1

powiat        4       _        10      1        26         85        744          323       43         _           121

Tykocin       _       _        _      _         _         945       134              4        10         _              3

p.mazow.    _       _        42    24        14     1014     2520        1484        75         _            51

Maków       _       _         _       3         41        43       132            _          27         _              2

powiat        _       _          6      7           7       208     3837           511       11        _           113

Ostrów       _       _        70      6           4       529       629           158       24        _               7

powiat        _       _        17      _         11       500     1589           443       54        _             21

Ostrołęka    _       _          2       _        27       132       104             _           6         _            16

powiat        2        _        20       2        41       322     2706           148     101        _            78

Szczuczyn   1       _         6       12         1       294       200             50        5         _              6

powiat         4       _      141      35       12       757     2641           340     129        _           121

——————————————————————————————————————-

Razem       11       _     817     476     407     8095   21480         4543     612        2          594

(OŁG 1899, s. 60).

  1. c) ludność według wyznania

……………………………………………………………………………………………………………………..

Miasto                      Pobyt stały                                        Pobyt tymczasowy

I powiat               Prawosł.   Katolic.  Luter.  Judaizm    Prawosł. Katolic.  Luter.  Judaizm

……………………………………………………………………………………………………………………..

Łomża                    558           6811      235       8894         1163      3169       168       3081

pow. łomżyński       86         79598       984     14208           124      3108         84        928

Kolno                      35           1776         51       4479             20          11         10          22

pow. kolneński        55         69325       601      7817             92         857       101        307

Tykocin                     3           2469           8      4050             41         473           2        580

  1. mazowiecki 593 67819       226     11981          273       3216         81      1654

Maków                    67           1999           9       4791              6         106         12        124

pow. makowski       25         55422       431       5591            27       4395         13        265

Ostrów                    38           3989         15       6365           286        396        102       643

pow. ostrowski       88         76685      3542     11445            63       1680       138       754

Ostrołęka                82           4323         58       3688             27         179         20         61

pow. ostrołęcki       32         71785       126       6357           222       2697         28       473

Szczuczyn              16           1175          11       4178             76         134          2        363

  1. szczuczyński 242 56661        242      11211          515       2632        97        936

—————————————————————————————————————-

Razem:               1920      499837      6539    105055         2935     23053      858    10191

(OŁG 1899, s. 61).

  W omawianym roku sprawozdawczym ruch ludności o stałym  miejscu zameldowaniu (oprócz narodzin i zgonów) przedstawia się następująco:

Zmieniło miejsce zamieszkania, przybyłodo guberni:

  1. a) z in. miejscowości Przywiślańskiegi kraju: plci męskiej 1852 osoby, płci żeńskiej 2648
  2. b) z Imperium ,, ,,            20  osób,    ,,      ,,              44
  3. c) z zagranicy ,, ,,             12 osób,    ,,       ,,               4

                                                                …………………………………………………………..

                                                             Razem:  ,,     ,,          1884 osób    ,,       ,,          2696

                                                             ……………………………………………………………..

                                                            Wszystkich w guberni:             4580 osób

Wyjechało z guberni:

  1. a) do innych miejscowości Przywiślańskiego kraju: płci męskiej 1436, płci żeńskiej 1715
  2. b) do Imperium ,,       ,,             61,  ,,       ,,            67
  3. c) za granicę ,, ,,              3,  ,,       ,,             _

                                                           ………………………………………………………………

                                                             Razem:                               1500,                     1782

                                                            ……………………………………………………………..

                                                            Wszystkich w guberni:                 3282 osoby

  W 1899 roku liczba przyjezdnych, którzy zamieszkali w guberni, przewyższa ilość wymeldowanych z niej o 1298 osób.

  Ruch ludności na pobyt tymczasowy był następujący:

                                                                  Przybyło zamieszkać:

  1. a) z miejscowości Przywiślańskiego kraju: 4778 M i  3205 K
  2. b) z Imperium 716 M i    368 K
  3. c) z zagranicy 143 M i     74 K

                                  …………………………………………………

                                  Razem:                         5637 M  i  3707 K

                                  …………………………………………………

                                 Wszystkich w guberni:          9344 osoby

Wybyło: płci męskiej 4271 osób i 3294 osoby płci żeńskiej, razem 7565 osób.(OŁG 1899, s.61).

I tak, przyrost ludności na pobyt tymczasowy po odliczeniu tych, którzy wyjechali jest wyższy o 1779 osób.

W ciągu 18999 roku w guberni Łomżyńskiej przyjęto w poddaństwo Rosji 11 cudzoziemców, w tym 8 mężczyzn i 3 kobiety. Spośród nich wpisano do ksiąg stałego zameldowania w powiecie łomżyńskim – 2 cudzoziemców; w kolneńskim – 3; w makowskim – 2 i szczuczyńskim 2 cudzoziemców. Wszyscy są byłymi pruskimi poddanymi, wyznania rzymsko-katolickiego. Według zawodów i wieku dzielą się następująco:

Według zajęcia:                           Według wieku:

arendarz  majątku        – 1                 20 lat            – 1

rzemieślnik                  – 2                 20 do 30 lat  – 5

robotnicy dniówkowi  – 8                 30 do 40 lat  – 2

                                                          40 do 50 lat  – 1 i ponad 50 lat – 2 osoby.

(OŁG1899, s. 62).

  Zaświadczeń o prawie do zamieszkania w Rosji  wydano w 1899 roku 10 cudzoziemcom, z których 7 było poddanymi pruskimi, 2 austriackimi i 1 szwajcarskim. Jeden z nich mieszka w Łomży, podwóch w powiatach łomżyńskim, makowskim i szczuczyńskim i po jednym w powiatach kolneńskim, ostrowskim i ostrołęckim. Wśród tych cudzoziemców było 8 katolików i  2 – wyznania ewangelicko-luterańskiego. Jeden z nich jest nauczycielem gimnazjum, a pozostali zwykłymi robotnikami na dniówkę.(OŁG 18999,s.62).

   Gęstość zaludnienia w Łomżyńskiej guberni i w poszczególnych powiatach łącznie z miastami:

…………………………………………………………………………………………………………………………

Powiaty                   Powierzchnia      Ludność pow.        Srednia liczba mieszkańców obu płci

                                w wiorstach          obecna pod                na 1 wiorstę               na 1 milę

                                kwadratowych     koniec 1899r.             kwadratową              kwadratową

…………………………………………………………………………………………………………………………

Łomżyński                 1 589,5                 111 415                             70                           3 360

Kolneński                  1 343,7                   77 021                             57                            2 793

Mazowiecki               1 246,3                   81 330                             65                            3 185

Makowski                  1 012,8                   63 134                             63                            3 058

Ostrowski                  1 375,0                   94 173                             69                            3 381

Ostrołęcki                  1 424,2                   81 183                             57                            2 796

Szczuczyński             1 274,4                   69 760                             55                            2 695

……………………………………………………………………………………………………………………..

 W guberni                9 265,9                 578 025                             63                            3 039

(OŁG 1899, s. 62).

  W ciągu 1899 roku wydano paszportów: 1) za granicę – 392; 2) do Imperium – 6287.

W poniższych tablicach pokazano: w pierwszej liczbę paszportów płatnych wydanych przez władze powiatu w latach 1898 i 1899; w drugiej liczbę bezpłatnych paszportów wydanych przez władze gminne w latach 1898 i 1899.(OŁG 1899,s.63).

  1) o płatnych paszportach

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasta                                          1898 rok                                                 1899 rok

i powiaty                   Ilość wydanych      Z tego wydano       Ilość wydanych     Z tego wydano

                                     paszportów                 Żydom               paszportów              Żydom

                                   M       K      Razem        M      K     Razem           M     K      razem         M     K    Razem

…………………………………………………………………………………………………………………………

  1. Łomża 1301 482    1783     847   212   1059     1296  501  1797     773  192   965

pow.łomżyński      1292   542    1834     196     30     226     1402  624   2026     256    60  316

  1. Kolno 467 120      587     398     83     481       437  101     538     362    64   426

pow. kolneński       168    128     296         7       4       11        194  103    297         6       1      7

  1. Tykocin 119 87      206        72    66      138       120    91    211        92     48  140
  2. mazowiecki 2057 1862    3919     322   250     572     2246 1868  3114     352   237  589
  3. Maków 1091 523    1614     860   385   1245       961   443  1409     887   311  998
  4. makowski 116 28      144       _       _        _          104   125    229       _       _      _
  5. Ostrów 1071 477    1548     790   333   1123      1198  487   1595     811  342  1153
  6. ostrowski 358 103      461       22     31       53        394  114     508       31     9     40
  7. Ostrołęka 742   290    1032     527   180     708        753  301   1054     528  192  720
  8. ostrołęcki 309 81      390         7      _          7         331   86     417         7     _       7
  9. Szczuczyn 347 121      468      278    75      353       330  124     454      255    69  324
  10. szczuczyński 152 95       247          2      2          4       149    95     244          1      2     3

———————————————————————————————————————–

Razem:                                                                                                                                  4726

      w miastach     5138  2100     7238      3773   1334    5107     5005  2048   7053     2508  1218

   w powiatach      4452  2839     7291       556     317       873    4820   3015   7835      653    309  962

——————————————————————————————————————————–

 w guberni          9590  4939   14529   4329   1651   5980   9825  5063  14888  4161 1527 5688

(OŁG 1899,s.63).

  2) o bezpłatnych paszportach

…………………………………………………………………………………………………………………………

Nazwa powiatu                           1898 rok                                         1899 rok

w którym wydano    Ilość wydanych             W tym Żydom            Ilość wydanych      W tym Żydom

bezpłatne paszp.           paszportów                                                    paszportów

władz. gminy           M       K     Razem       M      K    Razem       M      K      Razem      M     K    Razem

………………………………………………………………………………………………………………………………………

Łomżyński        4175   1705   5880    1212   410   1622   4409  1700  6109   1345  422   1767

Kolneński         2410   1030   3440      958   375   1333   2101    894  2995   1013  413   1426

Mazowiecki      1124    615   1739        65     35     100   1132    647   1779      88    30     118

Makowski        5280   2422   4702    1135    580  1715   4959   2298  7257   1118  523   1641

Ostrowski        4855   1956   6811    1689     821  2510  4845   2069  6914    1788  917   2705

Ostrołęcki        3595   1703  5298      960     561   1521  3580   1747  5327     936   525   1461

Szczuczyński   2439     842   3281     940     195   1135  2356     909  3265     968   254   1222

———————————————————————————————————————-

Razem           23878  10273  34151  6959   2977  9936  23382  10264  33646  7256 3084  10338

(OŁG 1899, s. 63).

  Oprócz paszportów wydawanych na teren wewnątrz kraju i do Imperium, władze gminne i miejskie powiatów przygranicznych (kolneński, ostrołęcki i szczuczyński) mają uprawnienia do wystawiania 28-dniowych dokumentów (zezwoleń) dających mieszkańcom tych gmin prawo do przekraczania granicy w celach zarobkowych.(OŁG 1899,s.64).

W przedstawionych niżej tabelach podano informację o wydanych 28-dniowych zezwoleniach na przekroczenie granicy wydanych w 1898 i 1899 roku i informację o 8-miesięcznych takich samych dokumentach wydanych w latach 1898 i 1899.

  1) o 28-dniowych zezwoleniach dających prawo na przekroczenie granicy

……………………………………………………………………………………………………………………….

Miasto      ilość   Liczba              1898 rok        W tym       Liczba              1899 rok        W tym

I powiat    wsi    uprawn.  Liczba wydanych     Żydom        uprawn.   Liczba wydanych    Żydom

                  do     miesz-           zezwoleń                             miesz-           zezwoleń

                 tego     kań-       M    K   razem    M  K   razem    kań-       M    K    razem    M   K  razem

                     pra-     ców                                                                       ców

                      wa

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Kolno       _      1295  3505   953  4458   2616  786  3402    1480   3324  950  4274  2102  652  2754

powiat    191   9110   4861 3135  7996    879    651 1523  11270   4194  2512   6703    799  266  1065

Ostrołęka  _        _         _       _        _        _      _     _        _          _        _      _       _      _     _

powiat      34   4312    763   506   1269   262    189   451    6129   1028   610  1638   506  261   767

Szczuczyn _    2868    790   510   1300   707    462  1169   3113     850   650  1500   751  596  1347

powiat     250  26763  9955   5211  15166  3482 1244  4726  30603  15199  5025 20224  3575 1277 4859

——————————————————————————————————————————————

Razem w

miastach    _  4163   4295  1463   5758  3323  1248  4571  4593   4174  1600  5774 2853 1248 4101

w pow.    475  40185   15579   8852    24431   4623  2084  6707  48910   20418  8147  28565  4880 1804 6684

——————————————————————————————————————————————

Wszystkich w guberni:                                                                                                         10785

                   475   44348   19874 10315  30189   7496  3332 11278  52603  24092  9747  34339  7733  3052

(OŁG 1899, s. 64).

  2) o 8-miesięcznych zezwoleniach na prawo przekraczania granicy

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasto   Ilość    Liczba                     1898 rok                      Liczba              1899 rok

Powiat       wsi     korzyst.    Liczba wydanych        W tym             korzyst.   Liczba wydanych              W tym

                   do       miesz-              zezwoleń            Żydom            miesz-         zezwoleń                       Żydom

                  tego     kań-           M    K   razem     M    K    razem   kań           M      K      razem         M  K  razem

                prawa    ców                                                                      ców

…………………………………………………………………………………………………………………………

Kolno     _        _          _       _         _       _      _    _      _           _      _        _          _     _      _

powiat   191   8540    2001  1422  3423   _      _    _   10749   3031  1825   4856    _     _      _

Ostrołęka _      _          _       _         _       _      _    _      _           _      _        _          _     _      _

powiat    36    4312     910     705  1615   _      _    _    6197    1583  1290   2873    _     _      _

Szczuczyn_    2868       19       10      29   _      _    _    3113        19      10       29    _     _      _

powiat   250  26763   1172     421 1593   _      _    _  30603    1492    390   1882    _     _      _

———————————————————————————————————————–

Razem w

miastach  _    2868        19       10     29    _     _     _    3113       19       10       29    _    _      _

w pow.  477   39615    4083   2548  6631   _    _     _   18438   6106   3055    9161   _   _      _

———————————————————————————————————————–

Wsz. w

Gub.     477  42483   4102   2558   6660   _    _     _    21551  6125   3065    9190   _   _     _

(OŁG 1899, s. 64).

  Wyciąg z Załącznika 3 lit. B do OŁG za 1899r – wykaz ludności stałej znajdującej się w rozłące na dzień 1 stycznia 1900 roku

…………………………………………………………………………………………………………………………

Powiat           Płeć  Liczba                Z tego w rozłące na dzień 1 stycznia 1900 roku

                             osób          na sł.    w innych      w Imperium  za granicą  nie wiado-  Razem  zostało

                             na pob.      wojsk.   msc.                                                    mo gdzie                 obecn.

                                stały                       w kraju

………………………………………………………………………………………………………………………………………

Łomżyński     M      55922      1670       3212                 460           247         1668      7257    48665

                       K      55452        _         2563                248           152         1405     4418    51034

                Wsz.  111374      1670      5775                708           399         3073    11675   99699

Kolneński    M    41716      1110      1709                310          1808          721      5658   36058

                     K    42423         _         1084                218            963          615      2880   39543

                Wsz.   84139       1110      2793                528           2771       1336      8538   75501

Mazowiecki M   43530       1303      2153              1136              52        2660     7304    36226

                     K   43619          _         2312                828                8        1687     4835    38784

                Wsz.   87149       1303      4465              1964              60        4347   12139    75010

Makowski    M   34225       1245      3932                208            300          902    6587    27638

                     K   34110          _         2955                 146             97          464     3662   30448

                Wsz.   68335       1245      6887                354            397        1366   10249   58086

Ostrowski    M   51138       1138      3950                889            113        1175     7265   43873

                     K   51029          _         3065                626              38        1062     4791   46238

               Wsz.  102167       1138      7015              1515            151       2237    12056   90111

Ostrołęcki    M   43474       1162      2848               156            190        1947     6303    37171

                     K   42977          _         1648               107            103          814     2672    40305

               Wsz.    86451       1162     4496                263            293        2761     8975    77476

Szczuczyński

                    M   37200         868     1373                477            992        1791     5501    31699

                     K   36536          _       1130                320             489        1291    3230    33306

               Wsz.   73736         868     2503                797           1481        3082    8731    65005

…………………………………………………………………………………………………………………………

Razem        M  307205      8496   19177               3636          3702      10864   45875  261330

                   K   306146          _    14757               2493          1850        7338    26488  279658

              Wsz.   613351     8496   33934              6129          5552       18202   72363  540988

(OŁG 1899, Zał. 3B, s. 193).

   Ruch emigracyjny (OŁG 1899, s. 65). Emigracja , w dosłownym tego słowa znaczeniu, to jest samowolne porzucenie ojczyzny z zamiarem nie wracania do kraju, w Łomżyńskiej guberni od 1892 roku do dziś nie występowała, jeśli nie liczyć incydentów potajemnego przekraczania granicy przez Żydów z celem wyjazdu do Ameryki Północnej, aby uchylić się od obowiązku służby wojskowej, lub uciec przed karą za popełnione przestępstwo.

W guberni od wielu lat występują innego rodzaju wyjazdy za granicę miejscowej ludności, które z pozoru wyglądają czasem na prawdziwą emigrację, ponieważ dość często odbywają się nielegalnie, poza ustanowionym prawem. W rzeczywistości jest to jednak sezonowe pójście na zarobek zbędnych roboczych sił, udających się głównie do Ameryki. Są to przeważnie ludzie młodzi z rodzin chłopskich, nie posiadających ziemi lub małorolnych, którzy z miejsca pobytu na emigracji wysyłają do domu całe swoje zarobki, uszczuplone  tylko o sumę przeznaczoną na bardzo skromne przeżycie i odłożenie określonej kwoty na podróż powrotną do kraju. Dzięki przesyłanym przez nich pieniądzom, domownicy spłacają długi, kupują ziemię i zagospodarowują się. Kiedy emigrant upewni się, że podawane środki pieniężne dostatecznie zabezpieczają przyszłość jego rodziny, powraca do kraju.

O tym, że taki charakter ma opisany ruch ludności w łomżyńskim i kolneńskim powiecie, i należy przypuszczać w całej guberni, potwierdzają informacje o ilości przesyłanych z zagranicy pieniędzy do ich rodzin. I tak, w 1899 roku wysłali oni do powiatu łomżyńskiego ponad 100 tysięcy rubli, a do kolneńskiego około 145 tysięcy rubli. W latach poprzednich wielkość wysyłanych kwot w powiecie kolneńskim wahała się między 60 a 100 tysiącami rubli, w powiecie łomżyńskim informacji nie zebrano.(OŁG 1899, s. 65).

Do czasu obecnego, wyjazdy na zarobek – w poszukiwaniu pracy odbywały się głównie do Ameryki Północnej, czasem do Brazylii i Argentyny. Od roku ubiegłego, kiedy w Prusach ponownie rozpoczęto prace przy budowie kolei, szos i dróg i inne dobrze opłacane, to większość wyjeżdżających w poszukiwaniu pracy, wyjeżdża nie do Ameryki, a do Prus.

(OŁG 1899, s. 65).

1901 rok

Rch ludności (OŁG 1901, s. 55).

  Przyrost naturalny w roku sprawozdawczym przedstawia się następująco:

Wszystkich nowonarodzonych w guberni było 21 821 dzieci, w tym chłopców 11 580 i dziewczynek 10 241.

Urodzonych w związkach małżeńskich:

W miastach      – 1172 chłopców  i   812 dziewczynek, razem 1894 dzieci.

W powiatach – 10163  chłopców i 9163 dziewczynki, razem 19326 dzieci.

Wszystkich w guberni: 11335 chłopców i 9975 dziewczynek, razem 21310 dzieci.

W związkach pozamałżeńskich:

W miastach     –  38 chłopców i   28 dziewczynek,  razem 66 dzieci.

W powiatach – 207 chłopców i 238 dziewczynek, razem 445 dzieci.

Wszystkich w guberni: 245 chłopców i 266 dziewczynek, razem 511 dzieci.

  W ciągu 1901 roku zmarło 13512 osób, których 6994 płci męskiej i 6518 żeńskiej.

W tym: w miastach….858 M i 698 K, razem 1556 osób.

          w powiatach …6136M i 5820 K, razem11956 osób.

I tak, ilość nowonarodzonych przewyższa liczbę zmarłych o 8309 osób, z których 4586 to chłopcy, a 3723 – dziewczynki. Przy szczegółowej analizie miast i powiatów okazało się, że w miastach ilość narodzonych jest wyższa od zmarłych o 494 osoby ( w tym: 352 chłopców i 142 dziewczynki), a w powiatach wyższa o 7815 dzieci ( w tym: 4234 chłopców i 3581 dziewcząt).

  Udział procentowy nowonarodzonych i zmarłych w stosunku do całej ludności zgodnie z zapisami w księgach rejestrowych przedstawia się następująco:

W miastach:   narodzin płci męskiej… 3,2%       zmarłych ….. 2,3%

                      narodzin płci żeńskiej… 2,2%       zmarłych….. 1,3%

W powiatach: narodzin płci męskiej…3,4%        zmarłych….  2,0%

                     narodzin płci żeńskiej …3,4%        zmarłych …  1,8%

Porównanie przedstawionych danych o ruchu całej ludności Łomżyńskiej guberni z takimi samymi danymi z 1900 roku pokazuje, że liczba narodzin w 1901 roku jest niższa o 972 dzieci i ilość zmarłych też niższa o 534 osoby.

  W całej guberni zawarto 4082 małżeństwa, w tym w miastach 433, a w powiatach 3649. W porównaniu z 1900 rokiem w tym roku sprawozdawczym zawarto o 91 małżeństw mniej. (OŁG 1901,s.55).

  Na dzień 1 stycznia 1902 roku Łomżyńska gubernia liczyła mieszkańców:

Z pobytem stałym:      płci męskiej ………… ……316182

                                   płci żeńskiej ………………..314089

                                   wszystkich ………………….630271

Z pobytem tymczasowym: płci męskiej………….21543

                                           płci żeńskiej ……….. 18237

                                           wszystkich ………… 39780

Spośród mieszkańców o stałym pobycie na dzień 1 stycznia 1902 roku w rozłące znajdowało się :  mężczyzn …………..50834

        kobiet …………….. 28513

        razem ……………  79347 osób.

Ogółem wszystkich mieszkańców, zgodnie z zapisami w księgach rejestrowych, było 670051, z nich 337 725 płci męskiej i 332 326 płci żeńskiej, z których 286 891 to mężczyźni i 303813 to kobiety.

  Całkowity przyrost ludności, zgodnie z księgami rejestrowymi, składający się z przewagi liczby narodzin nad zmarłymi i liczby przybyłych by zamieszkać w guberni nad wymeldowanymi, w roku sprawozdawczym 1901 wyniósł  10567 osób  i jest wyższy od przyrostu w 1900 roku o 1471 osób.

Przyrost ludności obecnej w miejscu zamieszkania określa liczba 7126 i jest wyższa od przyrostu roku

1900 o 1572 osoby. (OŁG 1901, s. 56).

  W poniższych dwóch tabelach wskazano: w 1-ej rozmieszczenie ludności w miastach i powiatach z podziałem na pobyt stały i tymczasowy; w 2-ej taki sam podział ludności obecnej w miejscu zamieszkania na dzień 1 stycznia 1902 roku (bez wojska).

  1) Rozmieszczenie ludności w miastach i powiatach:

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasta i                     Pobyt stały                           Pobyt tymczasowy                    Wszystkich

powiaty                      M         K       Obu płci         M         K       Obu płci

…………………………………………………………………………………………………………………………

  1. Łomża 8164     8646      16810           3248     4426     7674                  24484
  2. łomżyński 49347 48072      97419           2964     2013    4977                 102396
  3. Kolno 3325 3088        6413               43           6        49                     6460
  4. kolneński 39763 40303      80066             722       658    1380                   81446
  5. Tykocin 3406 3661        7067             541       571    1112                     8179
  6. mazowiecki 41189 41065      82254          3260     2267    5527                    87781
  7. Maków 3529 3262        6791            320       138      458                      7249
  8. makowski 31462 31508      62970          2479     2097    4576                    67546
  9. Ostrów 5376 5401      10777            819       696     1515                    12292
  10. ostrowski 47297 47248      94545          2186     1673    3859                    98404
  11. Ostrołęka 4127 4290       8417             191        97       288                      8705
  12. ostrołęcki 41025 40262     81287           2217     1633    3850                    85137
  13. Szczuczyn 2900      2540        5440             443       375      819                      6259
  14. szczuczyński 35274 34743     70017           2110     1586     3696                   73713

———————————————————————————————————————-

Razem w miastach   30825     30888      61713          5605     6310    11915                   73628

Razem w pow.       285357    283201   568558         15938   11927   27865                 596423

———————————————————————————————————————-

Razem              316182    314089   630271         21543   18237   39780                 670051

(OŁG 1901, s. 56).

  2) Rozmieszczenie ludności obecnej na dzień 1 stycznia 1902r.w miejscu zameldowania:

…………………………………………………………………………………………………….

Miasta i powiaty                Mężczyzn           Kobiet               Obu płci

…………………………………………………………………………………………………….

Łomża                                 10229                12397                 22626

  1. łomżyński 45104 46418                91522

Kolno                                    2799                  2830                  5629

  1. kolneński 34409 37895                72304

Tykocin                                 2754                  3295                  6049

  1. mazowiecki 37630 39395                 77025

Maków                                  3432                  3223                   6655

  1. makowski 27435 29862                 57297

Ostrów                                  5502                  5530                  11032

  1. ostrowski 41659 44027                  85686

Ostrołęka                              3437                  4165                    7602

  1. ostrołęcki 41659 44027                  85686

Szczuczyn                             2678                  2399                    5077

  1. szczuczyński 32307 33379                  65686

———————————————————————————————

Razem w miastach                    30831                33839                  64670

Razem w pow.                       256060               269974                526034

———————————————————————————————

Razem                               286891               303813                590704  (OŁG 1901, s. 57).

  W następnych trzech tablicach pokazano podział ludności stałej i tymczasowej według stanu społecznego i wyznawanej wiary.

  Ludność według stanu społecznego: a) pobyt stały

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasto          Duchowieństwo  Magnateria     Kupcy         Miesz-     Chłopi    Szlachta     Żołn.    Kolo-

i powiat         białe   zakon-    dzie-  osobis-                   czanie                                     st.sp.      niści

                                    ne          dzice   tości                                                                           i urz.

                    M   K    M   K    M   K    M   K     M    K     M      K        M     K     M    K       M      M  K

………………………………………………………………………………………………………………………… Łomża          9  _     5     9   200   _    94   _      50   _   7427  8427     90      95   120   145    169    _   _

powiat         30  _     _     _  695  662    2   _    177  94  7665  7537  20500       18110  19226             _    _

                                                                                                          30513                       2164

Kolno          3   _      _      _     13     12   15   7       _     _    2983   2905      163    116      65      48        81    _    _

powiat        15  _      _      _    318   266    5   3     108 110  1773   1790    25103         10196  10849           19  20

                                                                                                          27265                       2224

Tykocin       1   _      _      _     10       9    6   _        _     _    3180   3564          70     60      32      28     107    _   _

  1. mazow. 25 _      _      _   567   567  21  10      98  141   6001  6517      9855         21942  23331             2   4

                                                                                                                                 10495                      2696

Maków        2   _      _      _      6       3   11    8    297  287   2947  2859          127  105      _        _      139    _    _

  1. makow. 16 _     _      _     55     62  40   42     23    12   2353  2387    16818          10910  11658            _    _

                                                                                                                                17347                       1227

Ostrów         3    _     _      _     48    26    8   13     31     _     4461  5049       238    168    158      145   420   _   _

powiat         27   _      1     _    307  253  22    7    101   14    5042  5483    28545           8859    9182  2807 1592

                                                                                                         30524                                     1779

Ostrołęka    4    _     _     _       21    14    _    _    216    _     2547  2878     1226  1398      _          _       113   _  _

powiat       16   _     _     _      135   131   1    1   174  196     197    196    29184             8535   9049   2785   _  _

                                                                                                         30687

Szczuczyn   2   _     _     _        15     7    15   4      6     _      2608  2443         70       68      20        18    164    _  _

powiat        15   _     _     _     324   254   15  12    67   62     6445  6514   16604  17303 8637   9231  1819  1348

                                                                                                                                               1367

———————————————————————————————————————–

Razem:  168  _    6    9  2717  2266  255 107       916  55629          148615           87566           16924   2961

                                                                 1348             58548              156144         92921                3170

——————————————————————————————————————————————

Wszystkich w guberni – 630271 osób (OŁG 1901, s. 57)

     Ludność według stanu społecznego  b) pobyt tymczasowy

…………………………………………………………………………………………………………………………Miasto     Duchowieńst.      Magnateria     Kupcy      Miesz-    Chłopi     Szla-     Żołn.  Kolo-  Cudzoz.

i powiat    białe  zakonne     dzie-  osobis-                         czanie                        chta        st.sp.   niści     poddani

                                                dzice   tości                                                                             i urz.

                      M  K   M  K     M  K       M   K       M     K      M     K       M     K    M     K     M     M   K    M    K

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Łomża       _   _   _   _  243 256  217 189  134  66  1053 1469  1258       241 158    63      _   _    39    27

                                                                                                  2261

powiat       1  _   _   _    11      4     _       _      19   13     472    358  1853    527  390   56     _   _   23    14

                                                                                                  1236

Kolno       _   _    _    _        1       1      4      2      _     _        19      _        12   2    5      1     _        _   _     2     _

powiat      6  _   _    _       15     16    _       _      16   14      53      61    335       184

                                                                                                                          325       169     38       _   _   75    79

Tykocin    4  _    _    _         _       _    _       _      41   39     124   142    296 320   67  68      4        _   _    5       2

  1. mazow. 5 _ _    _        27     32   22     24    28   12     532   553  1554  869 988 750    69       _   _  40     22

Maków     _ _  _   _       _      _    4       2    62    25     102     40    138    68   _     _       9       _   _     5      3

powiat      _ _  _   _       17   14  11   12  19  10    191    125  1933        234  171   10       _   _   64    65

                                                                                                                         1700

Ostrów     _ _  _   _        36   29     7       _     7     _      253     276   325  287   78   95  107      _   _    6       9

powiat      _ _  _  _         13   10     3       2    20   12     525    367  1057  882 472 382    63      5   2   28     16

Ostrołęka  _ _  _  _          3   _    _     _    _    _      62    53    97     37   _      _     18      _    _   11      7

Powiat      3 _  _  _         12    9      1      _    33    37     126      81  1570 1321 346 166  93      _    _   32     20

Szczuczyn   1 _  _  _            9   8    12    10    1    _     217    190    168   140   32   26     2      _    _     1      2

powiat         5 _  _  _          83   47    17     16   16   16    345    317   1225  923  225 202  121    _    _    73    65

—————————————————————————————————————————————–

Razem     25 _  _  _         470  426  298   257  396  244  1074  4032         10371      2578  653     5   2  404  325

                                                                                                              11821        3399

—————————————————————————————————————————————–

Wszystkich w guberni: 39 780 osób (OŁG 1901,s.58).

  Ludność według wyznania: a) pobyt stały

………………………………………………………………………………………………………………………..

Miasta i powiaty           Prawosławie            Katolicyzm         Luteranizm             Judaizm

                                          M           K              M            K           M         K              M         K

…………………………………………………………………………………………………………………………

  1. Łomża 263 297          3400        3568         107      127        4394      4653
  2. łomżyński 50 43         41150      40312         506     489         7632      7229
  3. Kolno 27 23             974         1024          32       18         2290      2023
  4. kolneński 27 27          35343      35871         323     355        4070       4050
  5. Tykocin 4 5              512        1032           15       19        2473       2605
  6. mazowiecki 321 325         34676      34280           85      108       6107       6352
  7. Maków 3           2            1011          978           16        11       2499       2271
  8. makowski 7 13         28251      28374          328     328       2876       2793
  9. Ostrów 36 10           1969        2170            10         9        3361       3212
  10. ostrowski 43 45          39119     38903         1755   1883       6386       6411
  11. Ostrołęka 54 55            2209       2270             44       35       1820       1930
  12. ostrołęcki 20 25          37663     36876             56      60        3288       3299
  13. Szczuczyn 14 6              640         600                9        4        2237       1930
  14. szczuczyński 158 147          29007     29010           135     126       5974       5460

———————————————————————————————————————–

Razem                        1027     1028         256325   255268         3421   3573     55416     54218

———————————————————————————————————————–

Wszystkich: 630 271 osób (OŁG 1901,s.58).

  Ludność według wyznania: b) pobyt tymczasowy

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasta i powiaty       Prawosławie      Katolicyzm      Luteranizm         Judaizm        Mahomet.

                                    M         K            M        K          M       K        M        K         M      K

…………………………………………………………………………………………………………………………

  1. Łomża 721 539       1177    2021        57       68    1293   1798         _        _
  2. łomżyński 102 76        2144   1433         45      47      673     457          _        _
  3. Kolno 9           1           22         4           2        _        10          1         _        _
  4. kolneński 58 76          509     411         27      30      128      141         _        _
  5. Tykocin 4        15           221    240           3        5      313      311         _        _
  6. mazowiecki 207 155        1940  1238         57      64     1056     810         _        _
  7. Maków 17 14          134      52         10        6       159       66         _        _
  8. makowski 22 18         2157  1852         15        9       285     218         _        _
  9. Ostrów 139 157          207    204         45       51      428     284          _       _
  10. ostrowski 150 71         1241   983        105      66      690     553          _       _
  11. Ostrołęka 13 10           124     53          11        7        38       27          5       _
  12. ostrołęcki 155 63        1752   1284         12       10     297     277          _       _
  13. Szczuczyn 54 40           134      90          10         6     245     240          _       _
  14. szczuczyński 262 132         1329  1069          36        34    483     351          _       _

———————————————————————————————————————

Razem                  1913     1367       13091  10934       435      403  6098   5534          5       _

———————————————————————————————————————

Wszystkich:  39 780 osób (OŁG 1901, s. 58).

  W omawianym roku ruch rzeczywisty ludności guberni ( oprócz narodzin i zgonów) przedstawiają następujące dane:

Zmieniło miejsce zamieszkania (przyjechało do guberni):  płci męskiej     płci żeńskiej

  1. a) z innych miejscowości Przywiślańskiego kraju ………… 2271 –     2725
  2. b) z Imperium ………………………………………………… 5 –           13
  3. c) z zagranicy …………………………………………………. 9 –            6

                                                                            ……………………………………

                                                                            Razem       2285         –       2744

                                                                      ………………………………………….

                                                                        Wszystkich …….. 5 029 osób (OŁG 1901,s.58).

Wyjechało z guberni:                                                           płci męskiej     płci żeńskiej

  1. a) do innych miejscowości w Przywiślańskim kraju …… 1547 –       2036
  2. b) do Imperium …………………………………………….. 18 –           43
  3. c) za granicę ………………………………………………… – –            –

                                                                          …………………………………………….

                                                                            Razem      1565          –       2079

                                                                          …………………………………………….

                                                                       Wszystkich  …… 3 644 osoby (OŁG 1901,s.59).

  W 1901 roku przybyłych na pobyt stały przewyższa ilością wymeldowanych z guberni o 1385 osób.

  Ruch ludności na pobyt tymczasowy był następujący:

Przybyło do guberni:                                                             płci męskiej      płci żeńskiej

  1. a) z miejscowości Przywiślańskiego kraju ………………… 4468 –       3452
  2. b) z Imperium …………………………………………………… 943 –         382
  3. c) z zagranicy …………………………………………………… 103 –          52

                                                                        ………………………………………………..

                                                                        Razem               5514         –       3886

                                                                        ………………………………………………..

                                                                        Wszystkich           9 400 osób (OŁG 1901,s.59).

  Wybyło z guberni: 5177 osób płci męskiej i 3350 płci żeńskiej, razem 8527 osób.

I tak, przyrost ludności z pobytem tymczasowym po odliczeniu wymeldowanych wynosi 873 osoby. (OŁG 1901, s. 59).

  W ciągu 1901 roku do Łomżyńskiej guberni przyjęto na poddanych Rosji 15 cudzoziemców, w tym 13 mężczyzn i 3 kobiety. Spośród nich wpisano do ksiąg mieszkańców stałych: w powiecie łomżyńskim – 2 osoby, mazowieckim – 1 osobę, makowskim – 5 osób, ostrołęckim – 2 osoby i szczuczyńskim – 4 osoby. Jedna cudzoziemka przyjmując obywatelstwo Rosji nie wyraziła zgody na wpisanie jej do rejestru stałej ludności Łomżyńskiej guberni. Wśród osób, które przyjęły obywatelstwo to 13 byłych poddanych pruskich (dwóch ewangelików, a pozostali katolicy), jeden poddany austriacki – katolik i jeden poddany francuski, również katolik. Ze względu na rodzaj pracy i wiek dzielą się następująco:

Praca                                                 Wiek

nauczycielka ……….. 1                    20 lat ……….. ……. 1

telegrafista …………. 1                   20 do 30 lat ……….. 9

chemik ……………… 1                   30 do 40 lat ……….  3

rzemieślnik …………  7                   40 do 50 lat ………   2

robotnik na dniówkę… 2

rolnik ……………….  2

przy rodzicach ………  1

   Zaświadczeń o prawie do zamieszkania w Rosji wydano w 1901 roku 11 cudzoziemcom, 3 z nich to poddani austriaccy, pozostali pruscy, z których 1 mieszka w powiecie makowskim, 1 – w kolneńskim, po dwóch – w łomżyńskim i ostrołęckim i w mieście Łomży i trzech w powiecie szczuczyńskim. (OŁG 1901, s. 59).

Wszyscy cudzoziemcy są wyznania rzymsko-katolickiego: pod względem wykonywanej pracy trzech jest rzemieślnikami, a pozostali robotnikami dniówkowymi.

  Gęstość zaludnienia Łomżyńskiej guberni i poszczególnych powiatów łącznie z miastami w roku sprawozdawczym przedstawia się następująco:

……………………………………………………………………………………………….

Powiaty                   Powierzchnia          Ludność          Średnia liczba mieszkańców obu płci

                                w wiorstach             obecna                na jedną                 na jedną

                                 kwadratowych        na koniec            wiorstę                    milę

                                                           1901r.                 kwadrat.                kwadrat.

………………………………………………………………………………………………………………………..

Łomżyński                    1589,5          114148              72                   3528

Kolneński                     1343,7            77933              58                   2842

Mazowiecki                 1246,3             83074              67                   3283

Makowski                    1012,8             63952              63                   3087

Ostrowski                     1375,0            96718              70                   3430

Ostrołęcki                     1424,2            84116              59                   2891

Szczuczyński                1274,4            70763              56                   2744

———————————————————————————————-

Wszystkich w guberni: 9265,9          590704              64                    3115

  Ze względu na gęstość zaludnienia Łomżyńska gubernia zajmuje 8-e miejsce wśród guberni Przywiślańskiego kraju.

  Ruch ludności Łomżyńskiej guberni charakteryzują poniższe tabele: 1) o liczbie wydanych paszportów do Imperium i za granicę, zaświadczeń na prawo zamieszkania w Rosji dla cudzoziemców i zaświadczeń o ich prawie na powrót do ojczyzny; 2) o liczbie płatnych paszportów wydanych władzom gminnym. Informacje pierwszej kategorii dotyczą tylko roku sprawozdawczego, zaś informacje dwóch następnych są zestawione z rokiem poprzednim.(OŁG 1901, s. 60).

  1) o paszportach wydanych do Imperium i za granicę, rosyjskich zaświadczeń o prawie do zamieszkania dla cudzoziemców i zaświadczeń o ich prawie powrotu do ojczyzny

……………………………………………………………………………………………………………………….

Miasto i         Ilość wydanych         W tym          Ilość wydanych     W tym             Ilość ros.          Ilość wyd. powiat            paszportów do      wydanych        paszportów za      wydanych    zaśw. pobytu          zaświadczeń

                         Imperium              Żydom              granicę                Żydom        wyd. cudzoz.      na prawo

                                                                                                                                    powrotu

                     M   K   Razem     M   K  Razem        M    K  Raz.    M    K Razem    M   K  Razem    M   K  Razem

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Łomża         470  183  653   295  115  410   31  16  47   14   9   23    27  11  38      10  18    28

powiat         425  189  614   180    89  269   20  11  31   10   6   16      9    4  13        9    5     14

Kolno            93    58  151    53     19    72    8    5   13    5    3     8      3    1    4       33   8     41

powiat         274  120  394   100    27  127   18  10  28    3    2     5      9    4   13      97  15  112

Tykocin      112    56  168     60    25    85   10    7  17    7     4    11    3    2     5        3    _      3

  1. mazow. 798 403 1201  309    70  379   18    9  27   11    5   16   12    3   15      14   6    20

Maków         56    30    86     31    20    51     6    3    9     5    1     6     3    1     4        _    _     _

powiat         180   80  260     91    15   105   14   9   23    4    2     6    15   5    20       2    _     2

Ostrów        124   54  178     67    24     91     9   5   14    7    3   10      7   3    10       _    _     _

powiat         510   90  600   110    26   136   17   8   25    8    4   12    11   5    16       2    _     2

Ostrołęka      60   27    87     44    17     61     9   4   13    6    2     8      5   3      8       4     1    5

powiat         160  93   253     46    14    60    14   6   20    4    3    7      7    2      9       6    3     9

Szczuczyn   125  49   174     65    21    86    13   7   20  12    4  16      2    1      3       1    1     2

powiat        350  191  541     97    42  139    24   9   33  11    6  17      4    1      5      14   5    19

———————————————————————————————————————–

Razem:

w miastach 1040 457 1497    615  241  856    86  47  133  56   26  82   50   22   72     51  28    79

w pow.       2697 1166 3863    932  282  1215  125  62  187 51   28  79   67   24   91   144  34  178

W gub.      3737  1623 5360    1547  524  2971   211  109  320 107    54 161  117   46  163    195   62    257

(OŁG 1901, s. 60)

  2) o paszportach płatnych

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasta i                                 1900 rok                                          1901 rok

  powiaty         ……… ………………………………………………………………………………………..

                        Ilość wydanych           W tym wyd.                   Ilość wydanych            W tym wyd.

                         paszportów                      Żydom                              paszportów                       Żydom

                         M       K     Razem      M     K    Razem            M      K    Razem       M      K    Razem

…………………………………………………………………………………………………………………………

Łomża         1314    431    1745        835   154      989           1159   503    1662        685   208     893

powiat         1321   580    1901         205     84      289           1282   556    1838        202     42     244

Kolno           420     90      510          359     61      420            401     82       483        321     53     374

powiat         206   102     308          12      3       15           200    94      294          9      _        9

Tykocin       112      87      199            91     49      140            110     86       196          90     48     138

p.mazow.   2090   1811    3901         353    239     592           2007 1722    3729         354   236    590

Maków      1064     362    1426         859    300    1159          1031   429    1460         755   311   1060

powiat        108        22     130            _        _         _              107      30      137            _       _        _

Ostrów      1012     375    1387         683    228      911          1112    491    1603        697   242     939

powiat        363      110     473           36       12       48             525   263      788          44      19      63

Ostrołęka   745      272    1017         510    147      657            735   253       988        473    137    610

powiat        301        87     388              1      _           1             303   103       406            1      _         1

Szczuczyn  390      129     519          310      80      390            335   118       453        241     63    304

powiat        295        93     388          112      28      140            205   108       313          46       5      51

……………………………………………………………………………………………………………………………………..

Razem w:                                                                                                                                        miastach   5057   1746   6803         3647  1019   4666          4883  1962    6845      3262  1062  4324

w pow.     4684   2805   7489           719    366    1085          4629  2876   7505         656    302    95

——————————————————————————————————————————-

W gub.    9741   4551  14292         4366  1385    5751         9512  4838  14350       3918  1364  5282

(OŁG 1901,s.61).

   3) o paszportach bezpłatnych

……………………………………………………………………………………………………………………….

Nazwa powiatu                 1900 rok                                               1901 rok

w którym urz.          …………………………………………………………………………………………….

gminne wydały           Liczba wydanych     Z ogólnej liczby     Liczba wydanych        Z ogólnej liczby

bezp. paszporty          paszportów             wydano Żydom        paszportów                 wydano Żydom

                                M     K    Razem       M     K    Razem        M    K    Razem        M    K    Razem

……………………………………………………………………………………………………………………………………..

Łomżyński         4067  1838   5905      1360   467   1827      4056  1849   5905     1308    477   1785

Kolneński          2609   1005   3514      1035   307   1342      2506  1063   3569     1035    320   1355

Mazowiecki      1143     669    1812       112     46     158      1400    756    2156       291    115    406

Makowski         4901   2234    7135     1126   560   1686      5066  2212    7278     1110    521   1631

Ostrowski         4081   2078    6159     1732   819   2551      5277  2046    7323     1716    868   2584

Ostrołęcki        3408   1682     5090      877    463   1340      3528  1680    5203      992     474   1466

Szczuczyński   1829     809     2638      632    177     809      1961    776    2737      815     179     994

——————————————————————————————————————————–

Razem           22098  10315   32253    6874  2839  9713    23789  10382  34171   7267   2954  10221

  Oprócz paszportów wydawanych wewnątrz kraju i do Imperium urzędy gmin i miejskie przygranicznych powiatów (kolneńskiego, ostrołęckiego i szczuczyńskiego) mają uprawnienia do wydawania mieszkańcom tych gmin 28-dniowych i 8-miesięcznych zezwoleń na wyjazd do pracy za granicę.(OŁG 1901, s. 61).

  W następnych dwóch tabelach pokazano: w pierwszej – informację o wydanych 28-dniowych zezwoleniach na przekroczenie granicy wydanych w 1900 i 1901 roku, a w drugiej o 8-miesięcznych takich samych dokumentach, wydanych w tym samym czasie.

  1) o 28-dniowych zezwoleniach na wyjazd za granicę

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasto i      Liczba  Liczba                1900 rok                        Liczba                                 1901 rok

  powiat       wsi       uprawn.   Ogólna liczba     W tym wyd.    uprawn.    Ogólna liczba     W tym wyd.

                     w pow.  osób do    wydanych           Żydom           osób do     wydanych              Żydom

                                  korzyst.      zezwoleń                                 korzyst.     zezwoleń

                                 z upraw.   M    K    razem      M   K  razem   z upraw.    M   K    razem          M    K    raz.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Kolno          _        1840     3752  1548  5300    2632  1035  3667   1940    3460  1140  4600   2433  980  3413

powiat        192      13786    4382  2645  7027      802    299  1101   12489  4172  1958  6130     778  197    975

Ostrołęka     _          _         _      _     _         _       _     _        _        _     _       _        _     _     _

powiat          39        6251    1028   732   1760     519    274    793     8294     930   669  1599     538   375   913

Szczuczyn   _        3209      900   764   1664      800    664  1464     3515   1397   703  2100   1240  603  1843

powiat        250     33582  10108  4710  14818   3657 1785  5442   34482 13109 5350 14459   4315 2020  6335

—————————————————————————————————————————————–

Razem w miastach

                       _         5019     4652   2312   6964    3432 1699  5131    5455   4857  1843  6700   3673 1583 5256

Razem w powiatach

                       481  53619   15518   8087  23605   4978  2258 7336   55265  18211 7977  26188   5631  2592  8223

———————————————————————————————————————————————————–

W gub.      481 58638   20170 10399  30569   8410   405712467  60720  33068  9820 32888   9304  4175 13479

(OŁG 1901, s. 62).

  2) o 8-miesięcznych zezwoleniach na wyjazd za granicę

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miast i      Liczba  Liczba                                1900 rok                                                    1901 rok

                      wsi w     osób         Ogólna liczba             W tym wyd.  Liczba      Ogólna liczba         W tym wyd.

                      pow.    uprawn.      wydanych                      Żydom       osób         wydanych                   Żydom

                                   do              zezwoleń                                         uprawn.     zezwoleń

                                   korzyst.

                                                        M    K    razem       M    K    razem                 M    K    razem        M    K    raz.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Kolno         _          _           _      _       _         _     _      _        _        _    _      _         _    _     _

powiat      192     13769         2994   2412   5406       _       _        _   12489   2912  2206   5118       _      _      _

Ostrołęka   _          _           _      _       _         _     _       _       _        _    _      _         _     _     _

powiat         45       6511        1659    1551   3210       _      _         _    8653    2128  1757   3885      _       _       _

Szczuczyn  _        719            16        12       28        _      _         _      730      170    130     300      _       _       _

powiat      250    30532        1717       516  2233        _      _         _  31432    2592    757  3349       _       _       _

——————————————————————————————————————————————

Razem w miastach:

                       _         719            16        12       28        _      _         _      730      170    130    300        _      _        _

Razem w pow.

                    487    50812        6370    4479   10849       _      _        _  52574    7632  4720  12352      _      _        _

——————————————————————————————————————————————

W gub.:       487    51531       6386     4491  10877        _      _        _  53304    7802  4850  12652      _      _        _

(OŁG 1901,s.62).

      Ruch emigracyjny. Emigracja w dosłownym tego słowa znaczeniu w Łomżyńskiej guberni od 1892 roku do dziś nie występuje, jeśli nie liczyć przypadków tajnego przekraczania granicy przez Żydów celem wyjazdu do Ameryki Północnej, uciekających od powinności służby wojskowej, a także ucieczek przed karą za popełnione przestępstwo. (OŁG 1901,s.62).

W guberni Łomżyńskiej od wielu lat występuje innego rodzaju ruch ludności. Czasem  wyjazd wygląda na rzeczywistą emigrację, ponieważ odbywa się potajemnie, poza ustanowionym prawem, ale w rzeczywistości jest tylko wyjazdem do pracy zarobkowej. Kierują się głównie za granicę do Ameryki młodzi ludzie z bezrolnych i małorolnych chłopów, zostawiając w domu żonę, dzieci i zestarzałych rodziców, którym z miejsca emigracji wysyłają niemalże wszystkie zarobione pieniądze, zostawiając dla siebie niezbędną ilość na skromne utrzymanie, a także niezbędną ilość na podróż powrotną. Dzięki przysyłanym pieniądzom rodzina pozostająca w domu spłaca długi, kupuje ziemię i zagospodarowuje się. Kiedy emigrant upewni się, że podane środki dostatecznie zabezpieczyły przyszłość jego rodziny, wraca do kraju. Należy przypuszczać, że taki charakter ma wspomniany ruch ludności chłopskiej w powiatach łomżyńskim, kolneńskim i ostrołęckim, sądząc po jednorodnych warunkach w całej guberni, a potwierdzają to informacje o ilości przysyłanych od nich pieniędzy w wymienionych powiatach. I tak, w 1901 roku przysłali oni do powiatu łomżyńskiego ponad 170 tysięcy rubli, a do ostrołęckiego ponad 190 tysięcy. W poprzednim roku wielkość wysyłanych kwot do powiatu łomżyńskiego wyznacza suma 130 tysięcy rubli, a do kolneńskiego 230 tysięcy rubli.

  Do chwili obecnej do pracy zarobkowej naród szedł głównie do Ameryki Północnej, czasem do Brazylii i Argentyny. Od 1899 roku, kiedy w Prusach ponownie rozpoczęto prace przy budowie linii kolejowych, dróg szosowych i innych dobrze opłacanych, większość wyjeżdżających w poszukiwaniu pracy jedzie nie do Ameryki, a do sąsiednich Prus. (OŁG 1901, s. 63).

    Wyciąg z Załącznika 3,lit.B, s.193 do OŁG za 1901 rok – wykaz ludności stałej znajdującej się w rozłące na 1 stycznia 1902 roku.

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasta i          Płeć   Osób zapis.      Z tej liczby w dn. 1stycznia 1902r.znajdowało się w rozłące   Obecnych

powiaty                           w księgach       Na służbie  W innych  W Impe-  Za grani-  Nie wiad. Razem   na koniec

                                         rej. na dz.        wojskowej   miejsco-    rium          cą            gdzie                    roku spra-

                                         1.I.1902r.                            wościach                                                                wozdaw.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Łomża           M        8164             412           170      192          85       324      1183       6981

                       K        8646               _             200        50         100       325        675       7971

                  Wsz.      16810             412           370      242         185       649      1858     14952

Łomżyński     M      49347            1304         3561     458         188     1696      7207     42140

                       K      48072               _            2158     286           73     1150      3667     44405

                  Wsz.      97419            1304         5719     744         261     2846    10874     86545

Kolno            M       3323                24           395       32             7       109        567       2756

                       K       3088                _             167         7             4         86        264       2824

                   Wsz.      6411                24           562        39           11      195        831       5580

Kolneński      M     39763            1107         1608      256       2416      689      6076     33687

                       K      40303               _            1173      199      1062       632     3066      37237

                   Wsz.     80066           1107          2781      455      3478     1321     9142      70924

Tykocin         M        3406               94            216      572            2       309     1193        2213

                       K        3661               _              232      374          _         331      937         2724

                   Wsz.      7067                94            448      946            2       640     2130       4937

 Mazowiecki  M      41189           1390          2308      746          46     2329     6819      34370

                       K      41065               _            2228      492          19     1198     3937      37128

                   Wsz.     82254           1390          4536    1238          65     3527   10756      71498

Maków          M       3529              115            276         6             6         14      417         3112

                       K       3262                _              160         3             5           9      177         3085

                  Wsz.       6791              115            436         9            11        23      594          6197

Makowski     M     31462             1133          3840     212          683      638    6506       24956

                      K      31508                _             2996     139         297       311   3743       27765

                  Wsz.     62970            1133           6836     351         980      949  10249       52721

Ostrów          M       5376                80             441       80             5        87      693         4683

                      K        5401                _              450        41            6        70      567         4834

                 Wsz.     10777                80             891      121          11      157    1260         9517

Ostrowski     M     47297            1327           4300      852        177     1168   7824       39473

                      K     47248                _             3000      639          56     1199   4894       42354

                 Wsz.     94545            1327           7300    1491        233    2367  12718       81827

Ostrołęka      M      4127                 61             543       24           _       253       881         3246

                      K      4290                 _               125       22           _         75       222         4068

                 Wsz.      8417                 61             668       46           _       328     1103         7314

Ostrołęcki     M    41025             1177           2342     156         244   1807     5726       35299

                      K    40262                 _             1850     102         114     831     2897       37365

                 Wsz.    81286             1177           4192     258         358   2638     8623       72664

Szczuczyn     M     2900                 76             217       52           10     310       665         2235

                      K     2540                  _              200       30             5     282       517         2023

                 Wsz.     5440                 76             417       82            15    592     1182         4258

Szczuczyński M  35274               867           1104     491        1138  1477     5077       30197

                      K   34743                  _            1047     387          560    956     2950       31793

                 Wsz.   70017               867           2151     878        1698  2433     8027       61990

——————————————————————————————————————–

Razem          M   30825               862           2258     958          115  1406     5599       25226

w miastach   K   30888                  _            1534     527          120  1178      3359      27529

                Wsz.   61713               862           3792    1485         235   2584     8958      52755

——————————————————————————————————————–

Razem          M  285357            8305        19063    3171       4892  9804   45235     240122

w pow.         K   283201               _           14452    2244       2181  6277   25154     258047

                Wsz.  586558            8305        33515     5415      7073  16081   70389     498169

——————————————————————————————————————–

Razem        M   316182            9167        21321     4129      5007  11210   50834     265348

w gub.        K   314089                _          15986      2771      2301   7455    28513     285576

              Wsz.   630271            9167        37307     6900       7308  18665    79347     550824

(OŁG 1901, Zał. 3, lit. B, s. 193).

1902 rok 

Ruch ludności (OŁG 1902, s. 56).

  Przyrost naturalny ludności w 1902 roku przedstawia się następująco:

Wszystkich urodzonych w guberni – 22241 dzieci, w tym chłopców – 11668 i dziewczynek 10571.Urodzonych w związkach małżeńskich:

W miastach ……. 1104 chłopców   ..  772 dziewczynki, razem …  1876 dzieci;

W powiatach …. 10342 chłopców ..  9595 dziewczynek, razem ..19937 dzieci;

Razem w gub. ..  11446 chłopców i 10367 dziewczynek, razem…21813 dzieci.

   Urodzonych ze związków pozamałżeńskich:

W miastach ………..21 chłopców . ….. 17 dziewczynek, razem …… 38 dzieci;

W powiatach ……..201 chłopców ….. 189 dziewczynek, razem … . 390 dzieci;

Razem w gub. ……222 chłopców ……206 dziewczynek, razem ….. 428 dzieci.

   W ciągu 1902 roku zmarło 13171osób, w tym 6927 płci męskiej i 6244 płci żeńskiej. W tym w miastach 802 osoby płci męskiej i 622 płci żeńskiej, razem 1424 osoby; w powiatach 6125 osób płci męskiej i 5622 osoby płci żeńskiej, razem 11747 osób.(OŁG 1902,s.56).

  Ilość wszystkich nowonarodzonych w guberni przewyższa ilość zgonów o 9070, z których 4741 to płeć męska i 4329 – płeć żeńska. Szczegółowe porównania w miastach i powiatach pokazują, że w miastach ilość narodzin przewyższa zmarłych o 490 osób, w tym 323 chłopców i 167 dziewczynek, a w powiatach narodzin jest więcej od zgonów o 8580 osób, w tym 4741 chłopców i 4329 dziewczynek.

  Udział procentowy narodzin i zgonów w stosunku do ogólnej liczby ludności, zgodnie z zapisami ksiąg spisowych jest następujący:

W miastach:                     narodzonych         zmarłych

                      płci męskiej ……..3,0%      ……. 2,2%

                      płci żeńskiej …….2,0%      ……. 1,6%

W powiatach:

                      płci męskiej …….3,1%       ……. 2,0%

                      płci żeńskiej ……3,2%        …….1,9%

Przy porównaniu wyżej wymienionych danych z takimi samymi z roku 1901 okazuje się, że  urodzeń w 1902 roku jest o 420 więcej, a zgonów mniej o 341 osób.

  Małżeństw w całej guberni zawarto 3735, z czego w miastach 441, a w powiatach 3294. W porównaniu z 1901 rokiem mniej o 147. Na dzień 1 stycznia 1903 roku Łomżyńska gubernia liczyła ludności:

Pobyt stały:               płeć męska …. 320 407

                                    ,,   żeńska …. 318 430;        razem: … 638 837 osób.

Pobyt tymczasowy:   płeć męska ….  23 326

                                  płeć żeńska …  19 303;         razem: …   42 629 osób.

  W tej liczbie, stałych mieszkańców na dzień 1 stycznia 1903 roku w rozłące znajdowało się 53 294 mężczyzn i 29 574 kobiety, razem 82 868 osób,(OŁG 1902, s. 57).

  Ogólna liczba wszystkich mieszkańców, zgodnie z zapisami w księgach spisowych wyniosła 681 466 osób, w tym 343 733 płci męskiej i 337 733 płci żeńskiej; obecnych w miejscu zameldowania – 598 598 osób, z których 290 439 to mężczyźni i 307 159 kobiety.

  Całkowity przyrost ludności, naniesiony do ksiąg spisowych, składający się z przewagi narodzin nad zgonami i przybyłych do guberni na zamieszkanie na d wymeldowanymi, w omawianym roku sprawozdawczym określa liczba 11 415 i jest wyższa w stosunku do 1901 roku o 848 osób.

  Przyrost ludności obecnej w miejscu zameldowania w roku sprawozdawczym wynosi 6 894 osoby i jest niższy o 232 osoby w stosunku do roku 1901. (OŁG 1902, s. 57).

   W poniższych dwóch tabelach pokazano rozmieszczenie ludności, zgodnie z księgami spisowymi, w miastach i powiatach z podziałem na stałą i z pobytem tymczasowym i taki sam podział mieszkańców obecnych na dzień 1 stycznia 1903 roku:

…………………………………………………………………………………………………………………………Miasto  i powiat                Pobyt stały                          Pobyt tymczasowy                    Razem

                                          M        K        Obu płci            M         K       Obu płci     wszystkich

…………………………………………………………………………………………………………………………

  1. Łomża 8306 8888      17194            3317     4523        7840             25034

pow. łomżyński         49871  48660       98531            3068     2066        5134           103665

  1. Kolno 3361 3119         6480                24           5            29               6509

pow. kolneński         40099   40508      80607               840       713        1553             82160

  1. Tykocin 3403 3605        7068               541       571        1112               8180

pow. mazowiecki     41620   41794      83414             3356     2262        5618             89032

  1. Maków 3566     3271        6837               450       222          672               7509

pow. makowski        32013   32051      64064             2769     2201        4970             69034

  1. Ostrów 5439 5466      10905               993       804        1797             12702

pow. ostrowski        48269    48114     96383              2301    1782        4083           100466

  1. Ostrołęka 4223 4312       8535                355       295          650               9185

pow. ostrołęcki       41590    40849     82439              2350     1722        4072             86511

  1. Szczuczyn 2910 2548        5458                482       429          911               6369

pow. szczuczyński  35737   35185      70922              2480     1708        4188             75040

———————————————————————————————————————-

Razem w miastach     31208   31269      62477              6162     6849       13011           75488

Razem w pow.         289199  287161   576360            17164   12454      29618          605978

———————————————————————————————————————-

Wszystkich          320407  318430    638837            23326   19303      42629          681466

(OŁG 1902, s. 58).

  2) Rozmieszczenie ludności obecnej w miejscu stałego zameldowania na dzień 1.01.1903r.

………………………………………………………………………………………………..

Miasto i powiat                     Ludność obecna w miejscu zameldowania

                                               Mężczyźni          Kobiety              Razem

………………………………………………………………………………………………..

Łomża                                    10435                12686                  23121

pow. łomżyński                     45353                 46645                 91998

Kolno                                      2638                   2750                   5388

pow. kolneński                     34790                  37872                 72662

Tykocin                                  2759                    3118                   5877

pow. mazowiecki                 38009                  40447                 78456

Maków                                  3338                     3291                   6629

pow. makowski                    28130                  30562                 58692

Ostrów                                   5729                    5698                 11427

pow. ostrowski                    42411                  44893                 87304

Ostrołęka                              3485                     4375                   7860

pow. ostrołęcki                   37803                   39508                 77911

Szczuczyn                             2685                     2556                   5241

pow. szczuczyński              32874                   33758                 66632

———————————————————————————————-

Razem w miastach              31069                   34474                65543

Razem w pow.                  259370                 273658               533055

———————————————————————————————-

Wszystkich                      290439                  308159               598598 (OŁG 1902, s. 58).

  W następnych trzech tabelach pokazano podział mieszkańców guberni, tak stałych jak i tymczasowych na stany społeczne i wyznanie (OŁG 1902, s. 59).

   Podział na stany społeczne: a) pobyt stały

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasta i            Duchowieństwo  Magnateria    Kupcy  Mieszcza-  Chłopi     Szlachta    Żołn.       Kolo-

       powiaty     białe    zakonne    Dzie-  Oso-                  nie                                           w st.sp.    niści

                                                     dzice  bist.                                                                    i urz.

………………………………………………………………………………………………………………………………………

Łomża               9       13        202      96       55     16205           188         346         80         _

Powiat              28       _       1377       3         _      15967       41732     37281     2143         _

Kolno                3        _           34      28        _        5908           289        137          81         _

powiat              15       _         589        8        _        3774       52567     21187     2428        39

Tykocin             4        _          20         4        _       6744           129           60       107          _

  1. mazowiecki 25 _        910       41        _     13321        21230     45152     2729         6

Maków              2        _          10       15        _       6540            181          _            89         _

powiat             16        _         121      82        _       5691        34865     21952     1337         _

Ostrów              3        _          77       24       41      9572           438          320       430         _

powiat             27         1       581      33         _     10998       60406      18178     2891    3268

Ostrołęka          4        _          35       _          _       5698         2684            _         114         _

powiat             19        _        278        2         _        788        60299      18221     2832         _

Szczuczyn         2        _          20      18         7       5071          128            50        162         _

powiat             15        _        593      27     116    13137        32621      18331     1780    4302

———————————————————————————————————————–

Razem           172      14     4847     381    219   119414      307457    181215   17203   7615

Wszystkich w guberni: 638837 osób. (OŁG 1902, s. 59).

  1. b) pobyt tymczasowy

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasta i     Duchow.    Magnat.     Kupcy    Mieszcza-    Chłopi      Szlach-   Żołn.   Kolo-    Cudzoziem-

powiaty      bia-  za-    dzie-  oso-                    nie                                ta        w st.      niś-      scy podda-

                   łe   kon-    dzi-    bis-                                                                    sp. i       ci         ni

                          ne       ce    tości                                                                     urz.

………………………………………………………………………………………………………………………………………

Łomża      _     _     500    403    207        2553         2623       411       75        _             68

powiat      _     _       14      _        44          874         3594     1036       40        _             32

Kolno       _     _        2        4        _             14              5           3         _         _               1

powiat       5    _      35      _          _           144          859       376       36         _             98

Tykocin   _     _       _        _          _          350          616       135         4         _               7

  1. mazow. 5 _ 51      48        2         1099        2506     1786       71         _             50

Maków    _     _      _        _          _           336          313         _         12         _             10

powiat     _     _      35      23        _           432        3734       585       26         _            135

Ostrów    _     _      76      12       13          657          725       175     110         _             26

powiat     _     _      28       5         _         1100        1966      849       76         21            28

Ostrołęka _    _        5      _         13          282          300        _          21          _            29

powiat     _    _       21       1         _          357         3024      524        90          _            54

Szczuczyn_    3     17      22         2          369          417         68       10           _              3

powiat      5   _    146      41        51         684         2584       425     123         11          118

———————————————————————————————————————-

Razem    15   3    931   559       332       9251      23766     6376    695          32          669

Wszystkich w guberni: 42629 osób.(OŁG 1902, s. 59).

       Podział mieszkańców według wyznania : pobyt stały (OŁG 1902, s. 60).

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasta                  Prawosławie                     Katolicyzm               Luteranizm                     Judaizm

 i powiaty                    M        K                   M            K                   M       K                        M           K

………………………………………………………………………………………………………………………………………

Łomża                  265    298             3500     3768              109    129                  4432     4693

powiat                    56      55           41634   40946              527    502                  7754     7157

Kolno                     31      19              990      1044                38      21                  2302     2035

powiat                    31      30          36044    35442              335    369                  4195     4161

Tykocin                  _        _             1115        980                 14     12                  2437     2270

  1. mazowiecki 9 15         28728    28856               342   335                  2934     2845

Maków                    4         5             912      1133                 14     19                  2433     2508

powiat                  342    336          34994   34827                 90   112                  6194     6519

Ostrów                   38      13            1989     2197                 11       9                  3396     3245

powiat                    41      43          39933   39633             1804  1942                 6481     6500

Ostrołęka               54      55            2250     2294                 44      35                 1875     1928

powiat                    21      28          38185   37458                56       60                 3330     3301

Szczuczyn              14        7              643       602                  9         4                 2244     1935

powiat                  132    115           29440   29421              121     126                6044     5523

———————————————————————————————————————-

Razem               1033   1019       260357  258601             3514   3672              56091   54629

Wszystkich stałych mieszkańców: 638837 osób (OŁG 1902, s. 60).

      Podział mieszkańców według wyznania: pobyt tymczasowy

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasta                    Prawosławie          Katolicyzm         Luteranizm           Judaizm         Mahometanizm

i powiaty                     M         K               M        K             M       K              M       K             M         K

………………………………………………………………………………………………………………………………………

Łomża                 791      554          1149   2036         52     64         1325  1869          _         _

powiat                 189        69          2209   1511         47     40           643    446          _         _

Kolno                      8          1              12        3            1       1               3      _            _         _

powiat                   55        76            608     481         30     30           136    136           1        _

Tykocin                 14         8            153       72          12      9           274     133          _         _

  1. mazowiecki 196 31          2251   1931         17     10          305     329          _         _

Maków                     9       16            216    239            2       5          314     311          _         _

powiat                  217     168          2037   1280          62    66        1040     748          _         _

Ostrów                 150     159            297     262          65     54         474     329           7        _

powiat                  171       92          1337   1017        104     71         689     602          _         _

Ostrołęka               28       23            217     154          16     13           89     105           5        _

powiat                  157       69          1838   1322          14       9         341     322          _        _

Szczuczyn              50       40            120     101            5       3        307      285          _        _

powiat                  374     151          1455   1096          36     45        613      425           2       _

———————————————————————————————————————-

Razem               2385    1457        13899  11505      463    420      6554    5940         15       _

Wszystkich mieszkańców z pobytem tymczasowym: 42629 osób (OŁG 1902, s. 60).

  W roku sprawozdawczym ruch stałych mieszkańców guberni (oprócz narodzin i zgonów) przedstawia się następująco:

Przybyło do guberni na pobyt stały:            płci męskiej –  płci żeńskiej

  1. a) z miejscowości Przywiślańskiego kraju ……. 1184 –   1887
  2. b) z Imperium …………………………………. 10 –      67
  3. c) z zagranicy …………………………………. 5 –       0

                                                         …………………………………..

                                                          Razem          1199   – 1954    Wszystkich: 3153 osoby.

Wyjechało z guberni:

  1. a) do miejscowości Przywiślańskiego kraju ……1457 – 2661
  2. b) do Imperium ………………………………… 31    –       44
  3. c) za granicę …………………………………….. 0 –        0

                                                         ……………………………………

                                                          Razem        1488     –   1705 ;  Wszystkich: 3193 osoby.

W 1902 roku liczba osób przybyłych do guberni na zamieszkanie była niższa od liczby wymeldowanych z guberni o 40osób. (OŁG 1902, s. 60).

  Ruch ludności na pobyt tymczasowy był następujący:

 Przybyło zamieszkać                                    płci męskiej  –  płci żeńskiej

  1. a) z miejscowości Przywiślańskiego kraju …….. 4977 –   3810
  2. b) z Imperium …………………………………… 1492 –     437
  3. c) z zagranicy …………………………………… 121 –       76

                                                        …………………………………….

                                                         Razem            6590   –   4326 ;   Wszystkich: 10913 osób.

Wyjechało (wybyło) …………………………… 5307    –   3652 ;   Wszystkich:   8959 osób.

(OŁG 1902, s. 60).

Przyrost w mieszkańcach pobytem tymczasowym, po odliczeniu wymeldowanych od liczby przybyłych wyniósł 1954 osoby.

  W ciągu roku sprawozdawczego do łomżyńskiej guberni przyjęto na poddanych Rosji (obywateli) 18 cudzoziemców – mężczyzn. Spośród nich do rejestru stałych mieszkańców zapisano: w powiecie łomżyńskim – 3 osoby, w kolneńskim – 1, w mazowieckim – 2, w makowskim – 2, w ostrołęckim – 9 i w ostrowskim – 1 osobę. Z liczby tych, którzy przyjęli obywatelstwo Rosji: 17 osób to poddani pruscy, z nich: trzech ewangelików, a pozostali to katolicy; jeden poddany austriacki wyznania rzymsko-katolickiego.(OŁG 1902,s.61).

  Według wykonywanej pracy i wieku wyżej wymienieni cudzoziemcy  przedstawiają się następująco:

Według wykonywanej pracy                   Według wieku

organista ……………. 1                         od 20 do 30 lat………… 6

rzemieślnik …………. 2                         od 30 do 40 lat ………. 10

robotnik dniówkowy ..11                        od 40 do 50 lat …………2

rolnik ……………….  3

przy rodzicach ……….1

   Kart pobytu w Rosji wydano w 1902 roku 13 cudzoziemcom: z nich jedną austriackiemu poddanemu, 1 -francuskiemu i pozostałe pruskim, którzy zamieszkali: jeden w powiecie ostrołęckim, po dwóch w powiatach łomżyńskim, mazowieckim, szczuczyńskim i po trzech – w powiecie kolneńskim i makowskim. Wyżej wymienieni cudzoziemcy są wyznania: rzymsko-katolickiego – 10 osób i ewangelickiego – 3 osoby (z poddanych pruskich). Ze względu na wykonywaną pracę są to: rzemieślnicy – 3, rolnicy – 2, robotników dniówkowych – 7, przy rodzicach – 1. Ze względu na wiek: 20 do 30 lat – 6 osób, 30 do 40 lat – 3 osoby, 40 do 50 lat – 3 osoby. 50 do 60 lat – 1 osoba. (OŁG 1902, s. 61)

   Gęstość zaludnienia Łomżyńskiej guberni w poszczególnych powiatach wraz z miastami przedstawia się w roku sprawozdawczym następująco:

……………………………………………………………………………………………………………………….

Powiaty                  Powierzchnia      Mieszkańcy           Średnia ilość mieszkańców obu płci

                               w wiorstach            obecni                    na wiorstę          na jedną milę

                               kwadratowych     na koniec                  kwadratową        kwadratową

                                                             1902r.

………………………………………………………………………………………………………………………

Łomżyński               1589,5                115119                         72                       3547

Kolneński                1343,7                  78050                         58                        2846

Mazowiecki             1246,3                  84333                         68                        3312

Makowski                1012,8                  65321                         64                        3155

Ostrowski                1375,0                  98731                         72                        3518

Ostrołęcki                1424,2                  85171                         60                        2930

Szczuczyński           1274,4                  71873                         56                        2758

————————————————————————————————————–

Razem w guberni    9265,9                598598                         64                        3165

(1) według obliczeń generał-majora Strzelbickiego.  (OŁG 1902, s. 61).

  Ze względu na gęstość zaludnienia Łomżyńska gubernia zajmuje 8-e miejsce wśród 20 guberni Przywiślańskiego kraju.(OŁG 1902, s. 62).

   Ruch ludności w guberni charakteryzują niżej zaprezentowane tabele: 1) o liczbie wydanych paszportów do Imperium (do 1 października roku sprawozdawczego, kiedy weszły w życie przepisy prawa z 10 czerwca 1902r.) i paszportów za granicę, rosyjskich zaświadczeń o prawie do zamieszkania dla cudzoziemców i zaświadczeń o prawie ich powrotu do ojczyzny; 2) o ilości paszportów płatnych wydanych urzędom powiatowym; 3) o liczbie paszportów bezpłatnych wydanych urzędom gminnym; 4) o liczbie kart pobytu wydanych przez magistraty i urzędy gmin z dniem 1 października 1902 roku na podstawie ustawy z dnia 10 czerwca tegoż roku.

   1) o paszportach wydanych do Imperium i za granicę, rosyjskich kart pobytu dla cudzoziemców i zaświadczeń o prawie powrotu do ojczyzny (okres do 1.X.1902r.)

……………………………………………………………………………………………………………………..

Miasta i         Liczba wyda-   Z tego wyda-    Liczba wyda-  Z tego wyda-  Liczba wyda-  Liczba wyda-

  powiaty       nych paszp.      no  Żydom        nych paszp. za    no Żydom     nych zaśw.      nych zaśw.

                       Do Imper.                                 granicę                                    pobytu dla       o prawie

                                                                                                                        cudzoz.           powrotu

                     M    K   Raz.       M   K    Raz.       M    K     Raz.      M    K   Raz.     M   K   Raz.      M   K   Raz.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..Łomża       407  173  580    540  105  347     68    21    89      36   11   47     55   18   53     13   10   23

powiat      394  174 568   153   79  232    53   19   72      11    5  16     12    2  14      4     2    6

Kolno         80     44  124      50    29    79       4      1     5         3     _     3       2     _     2     23     8    31

powiat      273   115  288      89    25  114      11     3   14         4      2    6        8    _     8     85    13   98

Tykocin     92     59   151     57     35    92       7      2    9         5      5   10       3     _    3       5      _     5

p.mazow. 785  413  1198   214     85  299     18     6   24         7     2     9      10     3   13    16      3   19

Maków      36    23      59     24     14    35       5     2     7          1    2     3        4      1    5      _       1     1

powiat     180    78    258     76     20    96       3     6     9          _    2     2       18     4   22      2      _     2

Ostrów      95    39    134     58     23     81     10    5    15         5    2      7        5      1    6       1      2    3

powiat     427    84    511   103     18   121     15    6    21         3    1      4        9     3   12       2     _     2

Ostrołęka  46    23      69     28     13     41       3    4      7         _    _      _        6     3     9       _      1    1

powiat     139    58    197     36     16     52       5     3     8          1    1      2       2     3     5       2      1    3

Szczuczyn 79    41   120     46      22     68      2      1    3           1   _       1       1     1    2       4      2     6

powiat     317  155   472     99      30    129    42     3   45        33    3    36       6     3    9        6     9    15

.——————————————————————————————————————————-

Razem w miastach

                 835  402  1237   502   241   743     99   36  135       51   21   71     56   24   80     46    24   70

w pow.  2515 1977  3592   770   273  1043   147   46  193       59   16   75     65   18   83   117   28  145

———————————————————————————————————————–

W gub. 3350  1479  4829  1272  514  1786  246   82  328     110   36  146   121  42  163  163   52  215

(OŁG 1902, s. 62).

  2) o paszportach płatnych

………………………………………………………………………………………………………………

Miasta i powiaty                           1902 rok

                                          Liczba wydanych paszportów    W tym wydanych Żydom

                                                 M         K       Razem                M         K        Razem

………………………………………………………………………………………………………………

  1. Łomża 964 386         1350               550      160            710

pow. łomżyński                    955       460         1415               151       68             219

  1. Kolno 358 54           412               224       32             256

pow. kolneński                     158         76           234                 12         2               14

  1. Tykocin 118 164           222               107       52             159

pow. mazowiecki               1256     1309         2565               237      178            415

  1. Maków 808       338         1146               594      230            824

pow. makowski                      68         20             88                   1         _                 1

  1. Ostrów 655 613          1268              427      236            663

pow. ostrowski                     488       228            711               37        15              52

  1. Ostrołęka 568 169           737              383        94            477

pow. ostrołęcki                     272         60           332                  3         _                 3

  1. Szczuczyn 200 70           270               181       49            230

pow. szczuczyński                175         86           261                 12        _               12

————————————————————————————————————–

Razem w miastach              3671     1734        5405              2466     853            319

Razem w powiatach           3367      2239        5606                453     263            716

————————————————————————————————————-

Razem w  guberni               7038     3973       11011             2919    1116         4035

(OŁG 1902, s. 63).

  3) o paszportach bezpłatnych

…………………………………………………………………………………………………………………………

Nazwa powiatu                                         1902 rok

w którym urz. gmin          Liczba wydanych paszportów         W tym wydanych Żydom

wydały bezpłatne                       M          K         razem                 M          K         razem

paszporty

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

Łomżyński                           3298       1325       4623                4003       419        1422

Kolneński                            2049         872       2921                   903      295        1198

Mazowiecki                         1430         702       2132                   346      118          464

Makowski                            4080       1794       5874                 1163      447        1610

Ostrowski                            3744        2010      5743                 1125       678       1803

Ostrołęcki                            2783        1240      4023                   731       302       1033

Szczuczyński                       1530          679      2209                   658       144         801

————————————————————————————————————–

Razem                                18903        8622    27625                5928      2403       8331

(OŁG 1902, s. 63).

    4) o liczbie kart pobytu wydawanych przez magistraty i urzędy gmin w czasie od 1 października 1902 roku do 1 stycznia 1903 roku na podstawie opinii Rady Państwa zatwierdzonej 10 czerwca przez Jego wysokość:

…………………………………………………………………………….

Która władza wydała                      Ilość wydanych kart pobytu

karty pobytu                               Mężczyznom  Kobietom  Razem

…………………………………………………………………………….

Magistrat m. Łomży                       415              126                541

Urzędy gmin w powiecie              1638             605              2243

Magistrat m. Kolna                         181               21                202

Urzędy gmin w powiecie                368             165                533

Magistrat m. Tykocina                    192               28                220

Urz. gmin w pow. mazowieckim   1193             486              1679

Magistrat m. Makowa                     266               87                 353

Urzędy gmin w powiecie                694              313              1007

Magistrat m. Ostrów                       373              126                499

Urzędy gmin w powiecie              1052              353              1405

Magistrat m. Ostrołęka                     _                   _                  _

Urzędy gmin w powiecie                386              209                595

Magistrat m. Szczuczyna                  98                20                118

Urzędy gmin w powiecie                415              114                529  (OŁG 1902, s. 64).

   Oprócz paszportów na pobyty wewnątrz kraju i do Imperium, urzędy gmin i miast przygranicznych powiatów (kolneńskiego, ostrołęckiego i szczuczyńskiego) mają uprawnienia do wydawania 28-dniowych i 8-miesięcznych zezwoleń mieszkańcom wskazanych gmin i miast na wyjazd do pracy za granicę.

  W poniższych tabelach pokazano: w pierwszej – informację o 28-dniowych zezwoleniach wydanych w 1901 i 1902 roku, a w drugiej – informację o 8-miesięcznych takich samych zezwoleniach wydanych w tym samym czasie.(OŁG 1902, s. 64).

  1) o 28-dniowych zezwoleniach:

…………………………………………………………………………………………………………………………

Nazwy     Liczba  Liczba                        1901 rok                       Liczba                 1902 rok

Miast       wsi     uprawn.    Ogólna liczba     W tym wyd.         uprawn.     Ogólna liczba      W tym wyd.

i pow.                  do           wydanych                Żydom               do            wydanych                Żydom

                            korzyst.   zezwoleń                                          korzyst.           zezwoleń

                           z prawa        M    K   razem    M    K   razem   z prawa     M    K   razem     M      K    r.

…………………………………………………………………………………………………………………………

Kolno      _        1940      3460  1140  4600  2433  980  3413    1832    3320  1380  4700 2010  1270

                                                                                                                                                                              3180

powiat    158    12489     4172  1958  6130    787   197   975   11420   2939  1777  4716   790    337

                                                                                                                                                            1127

  1. ostroł. 45 8294       930    669  1599    538   375   913     9454    983   693    1676    488   296

                                                                                                                                                              784

Szczuczyn  _       3515      1397   703  2100  1240   603  1843    2062   1762  300    2062   1362  200

                                                                                                                                                            1562

powiat    260   34483    13109  5350 18459 4315  2020 6335  36433  11845  5581 17426   4662   317

                                                                                                                                                            6979

——————————————————————————————————————————–

Razem w

 miastach   _       5455      4857  1843  6700  3673  1583  5226   3894   5082  1680  6762 3372  1470

                                                                                                                                                           4847

w pow.     463  55265    18211  7977  26188  5631  2592  8223  57316  15767  8061 23818 5940 2950

                                                                                                                                                           8890

——————————————————————————————————————————–

Razem   463   60720   33068  9820  32888  9304  4175  13479 61210 20849  9731 30580 9312  4420

                                                                                                                                                          13732

(OŁG 1902, s. 64).

    2) o 8-miesięcznych zezwoleniach:

…………………………………………………………………………………………………………………………

Nazwy       Liczba   Liczba           1901 rok                           Liczba                      1902 rok

Miast            wsi      uprawn.   Ogólna liczba wydanych       uprawn.     Ogólna liczba wyd.

I pow.                       do                zezwoleń                            do                  zezwoleń

                                 korzyst.         M         K     razem          korzyst.          M        K      razem

…………………………………………………………………………………………………………………………

  1. kolneński 158 12489         2912   2206      5118           11429       2266   1836      4102
  2. ostrołęcki 45 8653         2128    1557      3885             8853       2104   1977      4081

Szczuczyn       _           730           170      130       300              2062           40       16         56

  1. szczucz. 260 31432         2592      756     3349            36433       2679   1049     3728

———————————————————————————————————————

Razem:

w miastach     _           730           170       130       300              2062           40       16         56

w powiatach  463    52574         7632     4720   12352            56715       7049   4862    11911

———————————————————————————————————————–

Wszystkich    463    53304         7802     4850   12652           58777        7089   4878    11967

(OŁG 1902, s. 65).

   Ruch emigracyjny – bez zmian (patrz Ruch emigracyjny rok 1899 i 1901)

W 1902 roku emigranci przysłali do powiatów łomżyńskiego, kolneńskiego i ostrołęckiego ponad 500 000 rubli. W roku poprzednim przysłano również na tym samym poziomie. (OŁG 1902,s.65)

   Wyciąg z Załącznika 4 lit. B do OŁG za 1902 rok:

  Informacja o mieszkańcach stałych znajdujących się w rozłące na dzień 1stycznia 1903 roku:

………………………………………………………………………………………………………………………..

Miasta i powiaty  Płeć  Liczba     Z tej liczby znajdujący się w rozłące na dzień 1.01.1903r.  Pozostało

                                  osób        Na służbie   W inn.  W Impe- Za gra-  Nie wiad.  Razem     obecnych

                                     pobyt       w wojsku      miej-      rium      nicą         gdzie                      na dzień

                                     stały                              sco-

                                    1.01.1903                    wościach

………………………………………………………………………………………………………………………………………

  1. Łomża M 8306          442        190         140        90        326       1189            7118

                          K    8888            _          170            90        95       370          725            8163

                     Wsz.  17104          442        360          230      185       696        1913          15281

  1. łomżyński M 49871        1363      3602          563      279     1779        7586          42285

                         K  48660            _         2323          410      119     1229         4081         44579

                    Wsz.  98531         1363      5925          973      398     3008      11667          86864

  1. Kolno M 3361            32        420            43        22       230          747            2614

                        K     3119            _           230            16        16       112          374            2745

                   Wsz.     6480            32         650            59        38       342        1121            5359

  1. kolneński M 40099          952       1839          264    2435       659        6149          33950

                        K   40508            _         1347          231    1201       570        3349          37159

                   Wsz.   80607          952       3186          495    3636     1229        9498          71109

  1. Tykocin M 3403            90         218          564       _          313        1185            2218

                       K      3665            _           236          576       _          306        1118            2547

                   Wsz.     7068            90         454        1140       _          619        2303            4765

  1. mazowiecki M 41620 1406      2222          780      174      2385       6967           34653

                        K    41794            _        1851          479        20      1259       3609           38185

                    Wsz.   83414        1406      4073        1259      194      3644     10576           72838

  1. Maków M 3566          116        525            12          6          19         678             2888

                       K       3271            _          188              4          5            5         202            3069

                   Wsz.     6837           116        713            16        11          24         880            5957

  1. makowski M 32013          1171      4044          222     552        663       6652           25361

                       K    32051             _         2928          143     287        332       3690           29361

                   Wsz.   64064          1171     6972           365     839        995     10342          53722

  1. Ostrów M 5439               81       445            82         5          90         703             4736

                       K      5466             _          456             40         4          72         572             4894

                   Wsz.   10905              81       901           122         9        162       1275             9630

  1. ostrowski M 48269          1328     4315           940     319      1257       8159           40110

                      K     48114             _        3058           737       62      1146       5003           43111

                  Wsz.   96383          1328      7373         1677     381      2403     13162           83221

  1. Ostrołęka M 4223             62         751             25      _           255       1093            3130

                       K     4312             _           135             21      _             76         232            4080

                  Wsz.     8535             62         886             46      _           331       1325            7210

  1. ostrołęcki M 41590         1203       2501           155    312      1966        6137          35453

                       K   40849             _         1916           102     130       915        3063          37786

                  Wsz.   82439         1203       4417           257     442      2881      9200           73239

  1. Szczuczyn M 2910 90         200             31         2        384        707             2203

                       K    2548             _            103             21         1        296        421             2127

                  Wsz.    5458             90          303            52          3        680      1128             4330

powiat            M  35737           867        1274          486    1216      1500     5343            30394

                       K   35185            _          1123          407      632        973      3135           32050

                  Wsz.   70922          867        2397          893    1848      2473      8478           62444   ———————————————————————————————————————-

Razem w miastach

                       M  31208          913       2749          897       125      1617      6301          24907

                       K  31269             _         1518          768       121      1237     3644           27625

                  Wsz.  62477          913        4267        1665       246      2854     9945           52532

———————————————————————————————————————-

Razem w powiatach

                      M  289199       8290     19797        3410     5287    10209   46993         242206

                      K   287161          _        14546       2509     3451      6424    25930         260231

                  Wsz. 576360       8290      34343       5919     8738    16633    72923        502437

———————————————————————————————————————-

Wszystkich w guberni

                      M 320407       9203      22546       4307     5412     11826   53294        267113

                      K  318430          _        16064       3277      3572       7661  29574         287856

                 Wsz. 638837       9203      38610       7584      8984    19487   82868         554969

(OŁG 1902, Zał. 4, lit. B).

   Informacja o ludności z pobytem tymczasowym:

……………………………………………………………………………………………………………….

Miasto i powiat   Płeć Liczba                             W tej liczbie:

                                     ludn.                   Mieszkańców   Mieszkańców  Cudzoziemskich

                                     z pob.                 Carstwa              Imperium        poddanych

                                     tymcz. na            Polskiego

                                     dz.1.I.1903

………………………………………………………………………………………………………………..

Łomża                  M      3317                    2177                   1089                        42

                             K       4523                    3786                     711                        26

                         Wsz.      7840                    5963                   1809                        68

  1. łomżyński M 3068                    2734                     313                        21

                             K       2066                    1999                       56                        11

                         Wsz.      5134                    4733                     369                        32

Kolno                   M          24                        18                         5                           1

                             K             5                          5                        _                           _

                         Wsz.          29                        23                        5                            1

  1. kolneński M 840                       816                      19                          62

                             K         713                       583                       21                         48

                         Wsz.      1553                     1399                       40                       110

Tykocin               M         541                       404                     133                           4

                             K         571                       425                     145                           1

                         Wsz.      1112                       829                     278                           5

  1. mazowiecki M 3356                      2616                     709                        31

                             K       2262                      1771                     472                        19

                        Wsz.       5618                     4387                    1181                        50

Maków                 M        450                        444                         5                           1

                             K         222                       219                          3                          _

                         Wsz.        672                       663                          8                           1

  1. makowski M 2769                     2665                        67                         37

                             K       2201                     2154                        10                         37

                        Wsz.      4970                      4819                        77                         74

Ostrów                M        993                         907                        70                         16

                            K         804                        743                         51                        10

                        Wsz.      1797                      1650                      121                         26

  1. ostrowski M       2301                      2115                      156                         30

                            K       1782                      1654                      108                         20

                        Wsz.      4083                      3769                      264                         30

Ostrołęka            M        355                        327                         12                         16

                            K        295                        273                           9                         13

                        Wsz.       650                        600                         21                         29

  1. ostrowski M 2350                      2059                       257                         34

                            K      1722                      1642                         60                         20

                        Wsz.     4072                      3701                       317                         54

Szczuczyn           M       482                        469                         12                            1

                            K       429                         418                         10                            1

                        Wsz.      911                         887                         22                           2

  1. szczuczyński M 2480                       1852                       575                         53

                            K     1708                        1384                       268                         65

                        Wsz.    4188                        3236                       843                       118

Razem ————————————————————————————————-

 w miastach        M     6162                        4746                     1335                         81

                           K    12454                      11187                       995                       220

                       Wsz.   29618                      62044                     3091                       488

———————————————————————————————————–

w powiatach      M   17164                      14857                      2096                       268

                           K   12454                      11187                        995                       220

                       Wsz.  29618                      62044                      3091                       488

Razem————————————————————————————————–

w guberni          M   23326                      19603                      3431                       249

                          K    19903                      17056                      1924                       271

                      Wsz.   42629                      36659                      5355                      620

(OŁG 1902, Zał. 4, lit. C).

1904 rok

Ruch ludności (OŁG 1904,s.50).

  Przyrost naturalny ludności w roku 1904 przedstawia się następująco:

Wszystkich nowonarodzonych w guberni było: ………. 21710

                                                         Chłopców ………..  11250

                                                         Dziewczynek ……   10460

Urodzonych w związkach małżeńskich:

                        w miastach 2879 dzieci, w tym 1472 chłopców i 1407 dziewczynek

                    w powiatach 18450 dzieci, w tym 9594 chłopców i 8865 dziewczynek.

Wszystkich w guberni:   21338 dzieci, w tym 11066 chłopców i 10272 dziewczynki.

(OŁG 1904,s.50).

Urodzonych w związkach pozamałżeńskich:   chłopców     dziewczynek

                                               w miastach…………. 18    +   22   =   40

                                             w powiatach ………   166    + 166   = 332

                              wszystkich w guberni ……….   184    + 188   = 372 (OŁG1904,s.51).

W ciągu 1904 roku zmarło 14025 osób, z których 7185 osób płci męskiej i 6840 osób płci żeńskiej. W tej liczbie: w miastach …  656 pł.m. i 559 pł.ż., razem 1215 osób;

                                   w powiatach … 6529 pł.m. i 6281 pł.ż., razem 12810 osób.

Liczba nowonarodzonych w całej guberni przewyższa zmarłych o 7685, z których 4065 to płeć męska, a 3620 – żeńska. Przy szczegółowym porównaniu miast i powiatów okazuje się, że w miastach ilość narodzin przewyższa zmarłych o 1704 osoby,  z nich 834 chłopców i 870 dziewczynek, a w powiatach narodzin było wiecej o 5981 osobę w stosunku do zmarłych, z nich 3231 chłopców i 2750 dziewczynek.

Udział procentowy narodzin i zgonów w stosunku do całej ludności zgodnie z zapisami w księgach rejestrowych był następujący:   Narodzonych         Zmarłych

                      W miastach płci męskiej ……..3,7%            ……. 1,6%

                           ,,            płci żeńskiej ……..3,5%           …….  1,3%

                   W powiatach płci męskiej ……..3,1%            ……  2,1%

                           ,,            płci żeńskiej ……. 2,2%            ……  2,1%

Porównanie całej ludności guberni w roku sprawozdawczym z takimi samymi danymi z 1903 roku wskazuje, że liczba urodzeń w 1904 roku jest wyższa o 1092 dzieci, a zgonów wyższa o 66 osób. (OŁG1904, s. 51).

  Małżeństw zawarto w całej guberni 3778, z nich w miastach 454, a w powiatach 3324. W porównaniu z 1903 rokiem zawarto mniej o218.

Na dzień 1 stycznia 1905 roku Łomżyńska gubernia liczyła mieszkańców:

Stałych:                płci męskiej ………………. 327474

                            płci żeńskiej ………………. 324349

                            ————————————————-

                             Wszystkich  …………….    651823                            

Tymczasowych:  płci męskiej   ……………. ..  24635

                            Płci żeńskiej ………………   20165

                            —————————————————

                              Wszystkich ……………..     44800         

Z liczby mieszkańców stałych na dzień 1 stycznia 1905 roku w rozłące z miejscem stałego zameldowania znajdowało się 65115 mężczyzn i 34763 kobiety, razem 99878 osób. Ogólnie liczba wszystkich mieszkańców, zgodnie z rejestrem było 696623, z nich 352109 osób płci męskiej i 344551 płci żeńskiej. Mieszkańców obecnych w miejscu zamieszkania – 596745 0sób, z nich 286994 osoby płci męskiej i 309751 osoba płci żeńskiej.

Całkowity przyrost ludności składający się z nadwyżki narodzin nad zgonami i przyjezdnych nad wymeldowanymi z guberni w omawianym roku określa liczba 6397; przyrost mniejszy w porównaniu z 1903 rokiem o 2300 osób.  (OŁG 1904, s. 51).   

  w poniższych tabelach pokazano:  1-e rozmieszczenie wszystkich mieszkańców guberni zapisanych w księgach meldunkowych w miastach i powiatach z podziałem na stałych i tymczasowych; w 2-ej takie samo rozmieszczenie mieszkańców obecnych w miejscu zameldowania.

  1) Rozmieszczenie wszystkich mieszkańców guberni:

………………………………………………………………………………………………………………………..

Miasta i powiaty                   Pobyt stały                       Pobyt tymczasowy

                                  Mężczyzn  Kobiet  Obu płci   Mężczyzn  Kobiet  Obu płci   Wszystkich

………………………………………………………………………………………………………………………..

  1. Łomża 8477 9053     17530          3944        4767      8711            26241

pow. łomżyński         50836       49288   100124          2765        1091     4764           104878

  1. Kolno 3439 3189       6628              20            11         31               6659

pow. kolneński          40638       40941     91579            896          711     1607             83186

  1. Tykocin 3412 3635      7047             545          574     1119               8166

pow. mazowiecki      42471       42520     84991          3319         2151    5470              90461

  1. Maków 3631 3338      6969             843          387     1230               8199

pow. makowski         32866       32699     65565           2471        2134    4805             70170

  1. Ostrów 6052 6116     12168           1132          884    2016              14184

pow. ostrowski          49458       49234     98692           2289       1758    4047            102739

  1. Ostrołęka 4368 4418       8786              750         661     1411             10197

pow. ostrołęcki          42397      41556     83953            2484       1916    4400              88353

  1. Szczuczyn 2938 2571       5509              552         500    1052                6561

pow. szczuczyński     36491      35791     72282            2627       1720    4347              76629

———————————————————————————————————————-

Razem w miastach    32317      32320     64637             7786       7784   15570            80207

Razem w pow.        295157    292029   587186            16849     12381   29230          616116

———————————————————————————————————————

Razem w guberni   327474    324349   651823             24635    20165    44800          696623

(OŁG1904, s. 52).

   2) Ludność obecna w miejscu zameldowania

………………………………………………………………..

Miasta i powiaty           Mężczyzn  Kobiet  Obu płci

………………………………………………………………………..

Łomża                              11170     13199    24369

pow. łomżyński                45048     46496    91544

Kolno                                 2530       2805      5336

pow. kolneński                 34591     37945    72536

Tykocin                              2728      3057       5785

pow. mazowiecki             37825     40821    78646

Maków                               2990       3021      6011

pow. makowski                27766     31098    58864

Ostrów                               6108       6301    12409

pow. ostrowski                41102     45303    86405

Ostrołęka                           3904       4589     8493

pow. ostrołęcki                36629     39193   75822

Szczuczyn                          2001       2051     4052

pow. szczuczyński           32602     33872   66474

——————————————————————-

Razem w miastach           31431    35023     66451

Razem w pow.               255563   274728   530291

——————————————————————–

Razem                            286994   309751   596745  (OŁG 1904, s. 52).

  W następnych trzech tabelach wskazano podział ludności tak stałej jak i tymczasowej według stanów społecznych i wyznania.

  Ludność według stanów społecznych: a) pobyt stały

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasta i      Duchowieństwo    Magnateria   Kupcy  Mieszczanie    Chłopi    Szlachta   Żołn.   Koloniści

powiaty       białe  zakonne    dzie-  osobis-                                                                     w st.

                                             dzice    tości                                                                        i urz.

………………………………………………………………………………………………………………………………………

Łomża          6      11         203     100       32          16571         159         224      184          1

powiat        24       _         1381        3     315          15450     41958     39013     1980         _

Kolno           4       _            32       35       _              6022         309         150        76          _

powiat        14       _          574         8     173            3637     52663      22208    2280        22

Tykocin       4       _            20         4       _               6731        124            50      105          _

  1. mazow. 24 _          943       42     255           13062      2150         4645    2708          1

Maków        2       _            13       12   1068             5583        193            _           98         _

powiat       17       _          120       79       40             5736      3498       23228     1364         _

Ostrów        3       _          102       58     110           10267        707           690       231         _

powiat       27       _          578       27     113           12751      6030       18530     2957    3396

Ostrołęka    4        _           46       81       47             4375       1091            64         48         _

powiat       17       _          294        2      113              120      61786      18451     2870         _

Szczuczyn   2       _            17      12          6            5083          154           76        159          1

powiat       13       _          597      22      153          13360      33581      18575     1626     4355

———————————————————————————————————————-

Razem     161      11       4920    485    2475        119048    312516    187748   16668     7773

Wszystkich w guberni: 651828 osób. (OŁG 1904, s. 53).

  1. b) pobyt tymczasowy:

………………………………………………………………………………………………………………………..

Miasta i       Duchowień.   Magnat.   Kupcy   Mieszcza-  Chłopi    Szlach-   Żołn.  Kolo-   Cudzoziems.

powiaty       białe zakon.  dzie- oso-                 nie                           ta           st. sp.  niści      poddani

                                         dzi-  bis-

                                          ce   tości

………………………………………………………………………………………………………………………………………

Łomża         _      _     537    465     221      2802      4114       407        78      _               87

powiat          1     _       12      _        52         786      2829      1016       34      _               24

Kolno         _      _         3        4        _            14           4           _          _       _                 6

powiat         6     _       37        1       24         115       950        333        33      _             100

Tykocin     _      _        _        _         69         274      627         140          4      _                 5

  1. mazow. 5 _        54      49       58         999    2469       1645      120      _               71

Maków       _      _         6      35     156         209      795            _         22       _                7

powiat        _      _       30      21       37         352    3393         641        27       _             104

Ostrów       _      _       84      37       20         749      834         198        67       _               27

powiat        _      _       45       4        33       1058    2086         699        65      18              39

Ostrołęka   _      _       26      45       17         472      540         275         _        _               36

powiat       31    _       26       _        95         283     3195        688         45       _               65

                                                                                                                         (OŁG1904,s.53)

Szczuczyn   1     4     17       14        3          412      518           70          7        _                6

  powiat        6     _     161      41       69         779    2696         380       109       _             106

——————————————————————————————————————–

Razem      22     4   1038    715     854      9304   25059       6492       611      18            683

Wszystkich w guberni: 44800 osób. (OŁG 1904, s. 54).

       Ludność według wyznania:

………………………………………………………………………………………………………………………

powiaty           Prawosł.    Katolicy     Luteranie   Judaiści        Prawosł.   Katolicy    Luteranie   Judaiści

                          M     K       M     K      M     K         M      K       M    K       M     K       M   K      M     K

………………………………………………………………………………………………………………………………………

Łomża         270  264    2660  ..      103   136    4444  4763  1216  686  1261 3167   64  58   1403

                                                                                                                                                            1876

powiat          63   162  42412 41375 520  520     7841  7331    171   79  2030  1491   27  22   534  400

Kolno           31     18    1018   1069   36    24    2354   2078        4     2        5        3    4     2       7      4

powiat          40     30  36045 36379  338  349   4216   4183       57   69    650    477  35   33   154  132

Maków          2       3    1264   1009    12      4    2357   2323      16   20    450    179   13  12   364  176

powiat           7      11  29420 29372  364  350   3075   2962       45   21  2082  1847   17  13   327  253

Tykocin        4        5      908   1124    14    19   2486   2487       11   11    201    240     3    2   330  321

  1. mazow. 258 345 35737  35619  101  119   6275   6437    235  185  1991  1988   60  66 1033  812

Ostrów        39     13   2297    2498    12      9   3699   3601    166   161   378    308    40  32   548 383

powiat         48    48  40844  40477 1901 1989  6665    6730    128     81 1346  1015  113  66   702 597

Ostrołęka    64    59     2171    2271    78    64  2055   2024      62     54   384    360    46  22   258  225

powiat         26    23  38938   38143    56    57  3379   3331    157   105 1928  1457   12    9    387  225

Szczuczyn   14     7      649       630      9      4  2266   1930      40     30   176    178     7    6    329  286

powiat       134  118  30155  30114  123 6079  5436     490     201 1339 1057     10    10  44   674   431

——————————————————————————————————————————–

Wszystkich     1005             263960        7733          55616   2798        14321           451 387         6241

                 1100       265518             3667         57190                      1705         11847              7050

Pobyt stały wszystkich – 651823 osoby; pobyt tymczasowy wszystkich – 44800 osób. (OŁG1904, s. 54).

   W omawianym roku ruch ludności z pobytem stałym (oprócz narodzin i zgonów) przedstawiają następujące liczby:

Przyjechało zamieszkać w guberni:            płci męskiej       płci żeńskiej

  1. a) z Przywiślańskiego kraju …………….. 891 ……….    1424
  2. b) z Imperium …………………………… 19  ……….        38
  3. c) z zagranicy ……………………………. 2 ………..         3

                                              ————————————————–

                                              Razem                912                    1465

                                              ————————————————–

                                              Wszystkich                  2377 osób. (OŁG1904, s. 54).

Wyjechało z guberni:                                            płci męskiej         płci żeńskiej

  1. a) do in. miejscowości Przywiślańskiego kraju ….. 1070  ………..    1660
  2. b) do Imperium ……………………………………… 8 ………..        38
  3. c) za granicę ……………………………… ………. 0 ……….          1

                                                       —————————————————–

                                                             Razem            1078                     1699

                                                        —————————————————-

                                                       Wszystkich:             2777 osób (OŁG 1904, s. 55

W 1904 roku ilość wymeldowanych z guberni była wyższa od nowo zasiedlonych w niej o 400 osób. (OŁG1904, s. 55).

   Ruch ludności z pobytem tymczasowym był następujący:

Przybyło zamieszkać:                                         płci męskiej          płci żeńskiej

  1. a) z miejscowości Przywiślańskiego kraju ……… 4592 ……….     2917
  2. b) z Imperium …………………………………… 2390   ……….       682
  3. c) z zagranicy …………………………………… 107    ………         47

                                                        —————————————————-

                                                        Razem                7089                     3646

                                                        ——————————————————

                                                        Wszystkich:  10735 osób.

Wybyło 7587 osób płci męskiej i 4044 osób płci żeńskiej, razem 11631 osób.

I tak, ilość osób, które wyjechały z guberni jest wyższa o 896 osób od przybyłych.

  W 1904 roku przyjęto na obywateli Rosji 15 cudzoziemców: 13 mężczyzn i 2 kobiety. Spośród nich do ksiąg stałego pobytu zarejestrowano: w powiecie łomżyńskim 3 mężczyzn i 2 kobiety, w kolneńskim – 2 mężczyzn, w mazowieckim – 5 mężczyzn, w makowskim – 2 mężczyzn i w szczuczyńskim – 1 mężczyznę. Spośród przyjętych w poddaństwo Rosji 14 osób to poddani pruscy i 1 austriacki. Wśród nich: 1 mężczyzna prawosławny, 11 mężczyzn i 2 kobiety wyznania rzymsko-katolickiego i 1 mężczyzna wyznania ewangelicko-augsburskiego.

   Pod względem wykonywanej pracy i wieku cudzoziemcy, którzy przyjęli rosyjskie obywatelstwo dzielą się następująco:

               Praca :                        M   K                          Wiek:                         M    K

Rzemieślnicy …. ……………..5    _                           1 do 10 lat  ……….    4     _

Robotnicy dniówkowi ………. 7     2                         20 do 30 lat ……….    3     _

Żyjący przy rodzinie ………….  1                                  30 do 40 lat …………    1     _

                                                                                             40 do 50 lat  …………   3      2

                                                                                             50 do 60 lat  …………   2

Kart pobytu w Rosji wydano w 2904 roku 11 cudzoziemcom, pruskim poddanym i 1 austriackiemu poddanemu, którzy zamieszkali: 2 mężczyzn w Łomży, 1 –  powiecie mazowieckim, 2 – w makowskim i 5 – w powiecie szczuczyńskim. Wymienieni cudzoziemcy są wyznania: 8 mężczyzn – rzymsko-katolickiego, 2 mężczyzn luterańskiego i 1 – ewangelicko-augsburskiego. Ze względu na wykonywaną pracę dzielą się: rzemieślników – 2 i robotników dniówkowych – 9. Ze względu na wiek: 20 do 30 lat – 8 mężczyzn; 30 do 40 lat – 2 mężczyzn; 50 do 70 lat – 1 mężczyzna. (OŁG 1904, s. 55).

   Gęstość zaludnienia Łomżyńskiej guberni i jej powiatów łącznie z miastami przedstawia się w 1904 roku następująco: (OŁG1904, s. 55).

……………………………………………………………………………………………………………..

Powiaty                       Powierzchnia   Ludność    Średnia liczba mieszkańców obu płci

                                        w wiorstach         obecna            Na jedną wiorstę   Na jedną milę

                                        kwadratowych    na koniec         kwadratową           kwadratową

                                                                     roku

 ……………………………………………………………………………………………………………..

Łomżyński                   1589,5             115913              72                       3528

Kolneński                    1343,7                77871             58                        2842

Mazowiecki                 1240,3                84431             67                        3283

Makowski                    1012,8                68475             64                        3136

Ostrowski                    1375,0                98814              71                       3479

Ostrołęcki                    1424,2                84315             59                        2891

Szczuczyński               1274,4                70726             55                        2695

———————————————————————————————————–

Razem w guberni:       9265,9              596745             64                        3136

   Pod względem gęstości zaludnienia Łomżyńska gubernia zajmuje 8 miejsce wśród dziesięciu guberni Przywiślańskiego kraju.(informacja na podstawie wyliczeń generał-majora Strelbickiego). (OŁG1904, s. 56).

   Ruch ludności Łomżyńskiej guberni przedstawiają poniższe tabele.

1) o paszportach wydanych za granicę, kartach pobytu wydanych cudzoziemcom i            zaświadczeniach o prawie powrotu do ojczyzny:

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasta i powiaty     Liczba wydanych       W tym            Lista ros. Kart     Liczba zaświadczeń

                                paszportów                wydanych        pobytu wyd.        wydanych cudzoz.

                                zagranicznych           Żydom             cudzoziemcom    o prawie powrotu

                                                                                           na zamieszka-     do ich kraju

                                                                                           nie w Rosji

                               M      K    razem       M    K  razem        M    K   razem       M     K    razem

…………………………………………………………………………………………………………………………

  1. Łomża 90   46     136          48   26     74           26    10     36         16    12       28

pow. łomżyński     65     14      79          27    7      34             6      4     10           4      3         7

  1. Kolno 10 _       10            9    _        9             _      1       1          21     9        30

pow. kolneński       7        1        8           2     1       3             12    _      12         84      9       93

  1. Tykocin 10 3      13           8     4      12              3    _        3           5      2         7
  2. mazowiecki 29 10      39          15    6      21            17    _      17          17     5        22
  3. Maków 7 9       16            4    9      13              3     1       4            3     1          4

pow. makowski      3       3         6           _     1        1             14    2     16            5     2          7

  1. Ostrów 15 9        24          10   9       19              3    2       5            3      1         4

pow. ostrowski     23     14       37          10   _       10             14   3      17            2      1        3

  1. Ostrołęka 6 5        11           1    2        3                2   3        5            2     _         2

pow. ostrołęcki      5       6        11          _     _       _                 5   3        8            4      1        5

  1. Szczuczyn 4 2          6           2     1        3                1   1       2             2      2        4
  2. szczuczyński 37 6        43          19    2       21               6   9      15            6      3        9

———————————————————————————————————————–

Razem :

w miastach        142     74      216          82   51     133            38   18     56          52     27      79

w powiatach      169     54     223           73  17        90            74   21     95        122     24    146

———————————————————————————————————————–

w guberni          311   128     439         155   68     223          112   39    151        174     51   225

(OŁG 1904, s. 56).

2) o liczbie kart na prawo do zamieszkania wydanych w roku sprawozdawczym przez magistraty i urzędy gmin, na podstawie przepisu z dnia 10 czerwca 1902 roku zatwierdzonego przez Jego Wysokość.

………………………………………………………………………………………………………

Organ wydający                        Ilość wydanych kart na prawo do zamieszkania

karty pobytu                        Mężczyzn                    Kobiet                      Razem

                                          Chrześcijan   Judaistów     Chrześcijan  Judaistów

………………………………………………………………………………………………………

Magistrat m. Łomży             245           312            198             112            867

Urzędy gm. w powiecie       903           816             689             492          2890

Magistrat m. Kolna              146           125              26                24            321

Urzędy gm. w pow.              546           312            279              133          1370

Magistrat m. Tykocina            7               2               _                  _               _

Urz. gm. w pow. mazow.   1192             26            591              135          2185

Magistrat m. Makowa           70            199             54               139           462

Urz. gm. w pow. Makow.  1163           282            516              133          2094

Magistrat m. Ostrów            133           213              64              107           517

Urzędy gmin w pow.          1324         1039            927              774         4064

Magistrat m. Ostrołęki         132           240              53                82           507

Urz. gm. w powiecie            805           234            217                79         1435

Magistr. m. Szczuczyna         36           122              19                31           208

Urz. gm. w pow. szczucz.    597           307             352               75          1331

—————————————————————————————————-

(OŁG 1904, s. 57).

   Oprócz paszportów wydawanych na pobyt w Kraju i w Imperium, urzędy gmin i miast przygranicznych powiatów (kolneńskiego, ostrołęckiego i szczuczyńskiego) mają uprawnienia do wystawiania 28-dniowych i 8-miesięcznych zezwoleń mieszkańcom uprawnionych gmin i miast wybierającym się za granicę do pracy zarobkowej.

   W następnych dwóch tabelach pokazano: w pierwszej informację 0 28-dniowych zezwoleniach na przekroczenie granicy, wydanych w 1903 i w 1904 roku, a w drugiej – informację o 8-miesięcznych takich samych zezwoleniach w tym samym czasie.

1) o 28-dniowych zezwoleniach:

…………………………………………………………………………………………………………………………

Nazwa miasta  Liczba  Liczba                        1903 rok           Liczba           1904 rok

i powiatu          wsi        osób        L. wyd. zezwoleń 28-dn.           osób     Ogólna liczba    W tym wyd.

                             w        upraw.     na  rozłąkę za granicę               upraw.    wydanych          Żydom

                            pow.    do tego        dla M                dla K            do tego    zezwoleń

                                   prawa     Chrześ. Żydów  Chrześ. Żydów   prawa      M   K  raz.        M     K  raz.

…………………………………………………………………………………………………………………………

 Kolno             _         1876     1515     1910      255   1320   1898   332 1679 5000  1870 1470

                                                                                                                                                                            3340

  1. kolneński 183 10299      2486       762    1718    203  11149 3539 2112 5651  706   282

                                                                                                                                                              988

  1. ostrołęcki 39 9454     1054        762     522     224   9497  1554  595  2149  850  246

                                                                                                                                               1096

  1. Szczuczyn _ 3241      310       1729     131    198   3517   2097  378 2475 1745  270

                                                                                                                                                            2015

  1. szczuczyn. 252 37115     8238      4465   4308   2423 38123 11146 801819164 4764 3480

                                                                                                                                              8244

——————————————————————————————————————————–

Razem:

w miastach     _      5117    1825      3639      386   1518   5415   5418  2057   7475  3615 1740

                                                                                                                                              5355

w pow.         474  56868  11778     5989     6548   2850  58769 16239 10725 26964 6320 4008

                                                                                                                                             10328

——————————————————————————————————————————–

Wsz. w gub. 474  61985  13603    9628     6934   4368  64184 21657 12782 34439 9935  5748

                                                                                                                                             15683

(OŁG 1904, s. 58).

2) o 8-miesięcznych zezwoleniach:

…………………………………………………………………………………………………………………………

Miasta i pow.  Liczba   Liczba              1903 rok                      Liczba            1904 rok

                        wsi         osób          Ilośc wyd. 8-mies. zezwoleń  osób              Ogólna liczba

                        w pow.  upraw.       na rozłąkę za granicę              upraw.         wydanych zezwoleń

                                    do korz.        Dla M               dla K          do korz.              M        K         razem

                                                Chrześ. Żydów  Chrześ.  Żydów

………………………………………………………………………………………………………………………………………

  1. kolneński 183 10299       2811    _        2071        _      11140          2550   4383      6933
  2. ostrołęcki 45 8864       1717     _       2058         _        8863         1947    2400     4317
  3. Szczuczyn 1 79            31     _           17         _            80             30       19          49
  4. szczuczyń. 252 9578        2428     _       1191         _     12217          2114   1258      3372

———————————————————————————————————————–

Razem:

w mieście          1        79             31     _          17          _           80              30      19          49

w powiatach   480  28741       6956      _      5320          _     32229          6611   6141   12752

…………………………………………………………………………………………………………………………

w guberni       481  28820      6987       _      5338          _     32309          6641   6160   12801

(OŁG 1904, s. 58).

   Ruch emigracyjny. Emigracja w dosłownym tego słowa znaczeniu, tj. samowolne opuszczenie kraju z zamiarem bezpowrotnym, w łomżyńskiej guberni od 1902 roku do dziś  nie występowała, jeżeli nie liczyć potajemnego przekraczania granicy przez Żydów celem wyjazdu głównie do Ameryki Północnej, aby uciec od obowiązku służby wojskowej, a także aby uniknąć kary za popełnione przestępstwo. W Łomżyńskiej guberni od wielu lat występują innego rodzaju wyjazdy miejscowej ludności, z pozoru przypominające emigrację, ponieważ odbywają się potajemnie, a w rzeczywistości są tylko odejściem zbędnej siły roboczej. Wybierają się zatem za granicę, głównie do Ameryki Północnej, młodzi ludzie spośród małorolnych i bezrolnych chłopów, zostawiając w domu żonę, dzieci i zestarzałych rodziców, którym z miejsca emigracji wysyłają niemal wszystkie zarobione pieniądze, zostawiając sobie tylko na nędzne utrzymanie i obowiązkową kwotę na opłacenie powrotu do domu. Dzięki przesyłanym pieniądzom domownicy spłacają długi, kupują ziemię, zagospodarowują się. Kiedy emigrant upewni się, że przesłane środki dostatecznie zabezpieczają przyszłość jego rodziny, wraca do kraju. Właśnie taki charakter ma opisany ruch ludności w łomżyńskim i ostrołęckim powiatach. Potwierdzają to również informacje o ilości pieniędzy przesłanych z zagranicy w wyżej wymienionych powiatach. I tak, w 1904 roku do powiatów: łomżyńskiego, kolneńskiego, makowskiego, ostrołęckiego i szczuczyńskiego było przesłane ponad półtora miliona rubli.(OŁG 1904, s. 58).

    Załącznik Nr 6. Informacja o ludności stałej znajdującej się w rozłące:

……………………………………………………………………………………………………………………….

Miasto i powiat  Płeć Liczba          Z tego od 1 stycznia 1904r.znajduje się w rozłące Ludność

                                   miesz-       na sł.   w innych  w Impe-  za gra-   nie wia-             obecna

                                   kańców    wojsk.   miejsc.     rium         nicą        domo

                                   stałych                  w kraju                                    gdzie   Razem

                                   na dz.

                                   1.01.1905

…………………………………………………………………………………………………………………………

Łomża             M       8477          403         150         192         100         406      1251        7226

                        K       9053            _            170           86           35        330         621        8432

                   Wsz.     17530          403          320        273          135        736       1872      15658

  1. łomżyński M 50836        1410        3554        664          146      2277       8551      42285

                        K     49283            _          2479        497          195      1512       4783      44505

                   Wsz.   100124        1410        6033      1161          841      3889     13331      87790

Kolno              M       3439            34          440          55            60        340        929         2510

                        K        3189           _             220         20             45       110         395        2794

                   Wsz.        6628           34           660         75           105       450       1324        5304

  1. kolneński M 40638         723         1826       273         3292      829        6943      33695

                        K      40941           _           1354       222         1579      552        3707      37234

                   Wsz.     81579          723         3180       495         4871     1381     10650     70929

(brak strony z dalszymi informacjami)

    Załącznik Nr 7. Informacja o ludności z pobytem tymczasowym:

……………………………………………………………………………………………………………

Miasto i powiat  Płeć  Liczba                            W tej liczbie

                                     osób                mieszkańców   mieszkańców  cudzoziemskich

                                    z pob.                Carstwa          Imperium          poddanych

                                    tymcz.               Polskiego

                                  dn.1.I.1905

……………………………………………………………………………………………………………..

Łomża               M       3944                  2229               1651                64

                          K       4767                  3927                 817                23

                     Wsz.       8711                  6156               2468                87

  1. łomżyński M 2763                  2570                 177                16

                           K      1991                  1894                   83                14

                      Wsz.      4744                  4464                 260                30

Kolno                 M         20                      11                     5                  4

                            K        11                        7                     2                   2

                      Wsz.         31                      18                     7                   6

  1. kolneński M 896                    800                   37                 59

                            K       711                   624                   33                 54

                       Wsz.     1607                 1424                   70               113 (OŁG 1904, Zał. 7).

Tłumaczenie z języka rosyjskiego: Ewa Kamińska

[1] Dalej skrót: OŁG.


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

44 views
Zmień rozmiar